'iPad aan kleuter: kindermishandeling'

Stel jonge kinderen zo min mogelijk bloot aan computers, adviseert de Duitse psychiater en psycholoog Manfred Spitzer. 'Ze stimuleren een vluchtige manier van leren.'

Computers zouden volgens de Duitse geheugenonderzoeker Manfred Spitzer een bijsluiter moeten krijgen: pas op, niet geschikt voor de ontwikkelende hersenen van jonge kinderen, groot risico op verslaving en slechte schoolprestaties.


Spitzer, directeur van de psychiatrische universiteitskliniek in Ulm, is kort in Amsterdam om te spreken over zijn boek Digitale dementie, dat volgende week in Nederland verschijnt.


In Duitsland werd het een bestseller en leidde het tot felle discussies over de rol van computers in het onderwijs.


Computers zijn cruciaal in de moderne maatschappij. Dan is het toch goed om kinderen daarmee vroeg kennis te laten maken?

'Auto's zijn ook onmisbaar, toch wachten we tot een kind 18 is voordat het achter het stuur mag zitten. Waarom? Omdat we weten dat er risico's aan kleven, zeker in de handen van jonge kinderen. Met computers is dat niet anders.


'Psychological Science publiceerde onlangs een experiment met jongens van 6 tot 9 jaar. Hun ouders overwogen een spelcomputer voor hen te kopen, maar hadden dit nog niet gedaan. De onderzoekers gaven de helft van de kinderen een PlayStation II en de andere helft niet. Gevolg? De PlayStation II-bezitters gingen minder tijd aan hun huiswerk besteden, en op school sukkelden hun lees- en schrijfprestaties achteruit.'


Diezelfde onderzoekers sluiten niet uit dat de games ook positieve effecten hebben, zoals vriendschappen tussen jongens.

'Daar kan ik zo een paar studies tegenover leggen die juist een sterk verband tonen tussen computergebruik en eenzaamheid.'


Elke nieuwe technologie heeft voor- en nadelen. Staart u zich niet blind op de nadelen?

'Toon mij één degelijke studie die niet gesponsord is door de ict-lobby waaruit blijkt dat kinderen spectaculair beter lezen en rekenen dankzij computers. Zo'n studie bestaat niet. Maar er zijn wel goed uitgevoerde studies die aanleiding geven tot grote zorgen. In China is het aantal kinderen met leesproblemen tot ongekende hoogte gestegen. Dit is een direct gevolg van het leren schrijven met een toetsenbord in plaats van met de hand. Typen is een oppervlakkige bezigheid, een Chinees karakter tekenen vergt concentratie, motoriek en precisie. Hoe oppervlakkiger een handeling is, hoe minder ervan beklijft. Mensen onthouden informatie ook een stuk slechter wanneer ze weten dat een computer de gegevens toch wel opslaat. Dat is het gevaar van computers in het onderwijs: ze stimuleren een vluchtige manier van leren waarvan je maar weinig opsteekt.'


Het lijkt wel of u ontkent dat de wereld verandert. In het Google-tijdperk is het toch onzinnig om allerlei informatie uit je hoofd te leren?

'Voor hersenen geldt: use it or lose it. Hoe minder je een beroep doet op je geheugen, hoe slechter het zal functioneren. Het omgekeerde geldt ook: hoe meer kennis er in je hoofd zit, hoe makkelijker het wordt om nieuwe kennis te vergaren. Iemand die zes talen spreekt, leert veel sneller een nieuwe taal dan iemand die maar één taal beheerst. We zijn hard op weg generaties kinderen op te leiden die extreem weinig weten. Ze leren niet hun geheugen te gebruiken, en dat in een levensfase waarin het brein zich juist maximaal zou moeten ontwikkelen. Over een jaar of twintig zullen we zien tot welke catastrofes dit leidt. Dan zit je met pijn in je borst tegenover een jonge arts die zich omdraait naar zijn scherm. Even googelen op het woord 'hart'.'


In Nederland begint deze zomer een aantal basisscholen die tablets juist zien als een belangrijk hulpmiddel bij het leren. Kinderen vanaf 4 jaar krijgen een iPad.

'Zo jong? Dat is kindermishandeling.'


Toch is 83 procent van de leraren op Nederlandse basisscholen het eens met de stelling 'ict verbetert de kwaliteit in het onderwijs'.

'Dat verbaast me. Wie heeft die enquête uitgevoerd?'


Kennisnet, een organisatie op het gebied van ict en onderwijs.

'Tja, die hebben er natuurlijk geen belang bij om te concluderen dat je computers uit klaslokalen moet weren. Een deel van het enthousiasme over ict in het onderwijs komt volgens mij voort uit een angst om ouderwets gevonden te worden. Wie tegenwoordig zegt dat je een kind geen computer moet geven, wordt al snel weggezet als grotbewoner.'


U bent behalve geheugenonderzoeker ook presentator van een populair-wetenschappelijke tv-show. Wat als kinderen daarvan een aflevering kijken op hun tablet?

'Het programma is bestemd voor volwassenen. Maar ook bij kinderen zal de schade meevallen. De dosis bepaalt hoe giftig iets is, en de show duurt maar een kwartier.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden