'Ion Iliescu verandert sneller dan zijn critici'

Roemeense president spreekt aan vooravond van bezoek koningin Beatrix over zichzelf en Nederland...

Dinsdag begint koningin Beatrix aan een driedaags staatsbezoek aan Roemenië op uitnodiging van president Ion Iliescu. Voor Iliescu betekent dat de bevestiging van zijn internationaal sterk gewijzigde reputatie: van omstreden neo-communistisch politicus naar gerespecteerd Westers georiënteerd staatsman.

Ion Iliescu (71) behoorde tot de jonge communistische elite toen hij in de zomer van 1971 door Nicolae Ceausescu wegens 'intellectualisme' werd weggepromoveerd. In de uren na de val van Ceausescu op 22 december 1989 slaagt hij er in in het zojuist ontstane machtsvacuum te kruipen. Zijn preciese rol in de Roemeense revolutie is nooit opgehelderd. Voor dissidenten, intellectuelen en studenten groeide Iliescu uit tot een object van afkeer. In het voorjaar van 1990 bezetten zij het Universiteitsplein, dat na twee maanden door mijnwerkers werd 'schoongeveegd', die vervolgens door Iliescu werden bedankt.

Het gevolg was een jarenlange polarisatie van Roemenië. Ook de in 1947 door de communisten afgezette koning Michaël raakte hierin betrokken. Een bezoek van de vorst in april 1992 draaide uit op een massale aanhankelijkheidsbetuiging, waarna het Iliescu-regime hem jarenlang de toegang tot Roemenië ontzegde.

In 1996 leed Iliescu een nipte verkiezingsnederlaag, want met name de boeren, 40 procent van de bevolking, hebben altijd vrijwel unaniem op hem gestemd. Onder de nieuwe, zwakke president Constantinescu en de constant ruziënde regeringspartijen raakte Roemenië in de periode 1996-2000 vaak onbestuurbaar en nam de armoede verder toe. De tweede ronde van de presidentsverkiezingen in 2000 ging tussen Iliescu en de extremist Corneliu Vadim Tudor. Diverse oude tegenstanders stemden toen op Iliescu 'met de wasknijper op de neus'.

Het nieuwe presidentschap van Iliescu lijkt weinig op het vorige. Toen weigerden prominente intellectuelen hem zelfs een hand te geven. Nu is hij volledig salonfähig. Toen waren analisten sceptisch over zijn pro-westerse oriëntatie. Nu kan daar dankzij zijn fanatieke inzet voor het NAVO- en EU-lidmaatschap geen twijfel meer over bestaan. Geen wonder dat Iliescu in een opperbeste stemming interviews geeft.

- Koningin Beatrix is het eerste staatshoofd van koninklijke bloede dat door u ontvangen wordt.

'Het bezoek van Hare Majesteit is de consolidatie van een sterke band met Nederland. Nederland is een van de actiefste landen in Roemenië. Het heeft voor ons een voorbeeldfunctie. Vooral als het gaat om efficiënte economische exploitatie. Het meest urgent voor ons is nu steun en samenwerking op landbouwgebied. Roemenië heeft zes miljoen eigenaren voor negen miljoen hectaren land.'

- In hetzelfde jaar dat u de Nederlandse vorstin ontvangt hebt u zich tot ieders verrassing verzoend met de Roemeense ex-koning.

'Dat had al veel eerder kunnen gebeuren, maar na de revolutie van 1989 werd het ex-staatshoofd (Iliescu gebruikt hier niet het woord 'majesteit', red.) de inzet van politieke twisten, van tendensen van haat en verachting. Na twee machtswisselingen is het politieke leven gelukkig genormaliseerd.'

- Kunt u het fenomeen corruptie in Roemenië duiden?

'Armoede is niet de drijfveer. Mijn ervaring is dat de armste mensen hier juist erg eerlijk en fatsoenlijk zijn. Corruptie betekent het kapitaal accumuleren door overheidsdienaren. Dat komt door de degradatie van de publieke moraal, als gevolg van de post-communistische transitie, waarin het gezag van staatsinstituten is verzwakt.'

- U staat zelf bekend als een sober mens, maar het alomtegenwoordige 'graaien' in Roemenië wordt geassocieerd met de klasse politici waaraan u leiding geeft.

Nee. Corruptie is een fenomeen dat in Roemenië al bestaat sinds de Phanariot-Grieken in de achttiende eeuw namens de Ottomanen belasting inden. Het is onzin dat met een klasse politici te associëren die merendeels uit serieuze, hardwerkende mensen bestaat.

- Het heeft er ook mee te maken dat de politieke en de rechtelijke macht in Roemenië nog steeds niet gescheiden zijn. Wat moet je denken ervan dat de echtgenoot van de minister van Justitie Rodica Stanoiu rechter wordt bij het Constitutioneel Hof?

'Dat is een slecht voorbeeld. Een kwaadaardige interpretatie. Het aanwijzen van de leden van het Hof heeft niets te maken met het ministerie van Justitie of de regering! De heer Stanoiu is door zijn collega's voorgedragen vanwege zijn competentie.'

- Na het échec van het vorige bewind vrezen commentatoren dat uw Sociaal-Democratische Partij (bestaande uit oud-communisten) de enige is die dit land bestuurbaar kan houden. Dat is een gevaar voor de democratie.

'Absoluut niet, de democratie heeft juist sterk wortel geschoten. Het is niet verplicht dat de oppositie na vier jaar terugkomt. Het kan ook na acht jaar.'

- Roemenië verandert wel, maar helaas niet sneller dan Iliescu, schreef een analist.

'Dat betekent dat Iliescu sneller verandert dan de mentaliteit van deze analist, die nog steeds vastzit in zijn oude vooroordelen!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden