'IOC moet afspraken maken vóór toewijzing'

Het IOC vergadert begin december in Monaco over de toekomst van de Olympische Spelen. Wat kan beter? De Volkskrant blikt vooruit. Vandaag Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International.

Beeld anp

De Olympische Spelen veroorzaken mensenrechtenschendingen door nalatigheid van het Internationaal Olympisch Comité (IOC). Een organisatie die zegt te willen bijdragen aan een vreedzame en harmonieuze wereld, waarin de menselijke waardigheid wordt bevorderd, moet dat volgens Amnesty-directeur Eduard Nazarski niet willen.

Volgens Nazarski kan het IOC veel menselijke ellende en negatieve publiciteit voorkomen door bij de toewijzing van de Olympische Spelen, zeven jaar voor het evenement plaatsvindt, aan het gastland nadrukkelijk eisen te stellen over de naleving van de mensenrechten. Inclusief afspraken over de onafhankelijke rapportage van mogelijke misstanden.

Nazarski ziet rond de grote sportevenementen dezelfde patronen, of het nu de Spelen van Peking, Sotsji of Rio de Janeiro betreft, of het WK voetbal in Brazilië. Eerst worden mensen op rigoureuze wijze uit hun huizen gezet om plaats te maken voor de stadions. Dan worden goedkope arbeiders ingevlogen en uitgebuit. Dat leidt tot protesten en demonstraties. Machthebbers trachten die te onderdrukken: het sportevenement is immers bedoeld om het imago van het land op te vijzelen. Dat gaat vaak hardhandig. Kritische journalisten die dat proces volgen, worden monddood gemaakt. De persvrijheid wordt aan banden gelegd.

Nazarski: 'De Spelen kunnen bijdragen aan een beter begrip tussen volkeren. Maar wat je met je ene hand doet, moet je niet met de andere ongedaan maken. Als ik het IOC was zou ik denken: kunnen we dat niet slimmer aanpakken? Al was het maar om het gedoe en de schade te beperken.'

Het IOC zou lering moeten trekken uit de recente ervaringen in Peking en Sotsji. Volgend jaar kiest de organisatie tussen Peking en Almaty (Kazachstan) als organisator van de Winterspelen van 2022, en beide steden hebben geen onberispelijke reputatie. 'Ik kan zo uittekenen welke ellende ze zich op hun hals uithalen als ze dat niet goed afspreken. Dat hebben we verscheidene keren meegemaakt. Je moet het doen vóór de gunning. Daarna heb je geen machtsmiddel meer.'

Boycot

Amnesty maakt een onderscheid tussen bestaande mensenrechtenschendingen in een organiserend land, en de problemen die voortvloeien uit de toewijzing van de Spelen. Zelfs de ernstigste misdragingen van een regering doen Amnesty niet pleiten voor een boycot. Het hanteert geen zwarte lijst van olympische kandidaatsteden of -landen.

Nazarski: 'Van de 205 landen in de wereld rapporten we over zo'n 160 landen mensenrechtenschendingen. We hebben altijd beseft dat het niet verstandig is daar een hiërarchie in aan te brengen. Dan kom je op glijdende schalen. Dus we zeggen niet: als men de doodstraf heeft, dan geen Spelen. Dan zou je ook niet naar Amerika kunnen. We willen met landen in gesprek over onze bevindingen, van Iran tot China, van Israël tot de Palestijnse Autoriteit.'

De Amnesty-directeur heeft de indruk dat er een andere wind waait onder de nieuwe IOC-voorzitter Thomas Bach. Die erkende onlangs dat sport en politiek geen gescheiden werelden zijn. Hij wil de kandidaatsteden voor de Winterspelen van 2022 contractueel laten vastleggen dat ze niet discrimineren. Dat is een reactie op de antihomowetgeving die Rusland kort voor Sotsji invoerde.

Nazarski noemt dat een 'positief signaal', maar is benieuwd naar de uitwerking. 'Zo'n land moet zich realiseren waar het aan begint. Als je mensen uit hun huis gooit om stadions te bouwen, moet er naar nationale standaarden een redelijke compensatie tegenover staan. Arbeiders mag je niet afschuwelijk uitbuiten, zoals in Qatar, of niet betalen, zoals in Sotsji. Je weet ook dat je geen demonstraties moet neerslaan of mensen moet oppakken. Het is allemaal niet revolutionair wat ik zeg. Het staat in internationale verdragen.'

De terughoudendheid bij het IOC om te veranderen, of zelfs de onwil, komt volgens Nazarski voort uit de aparte structuur van die organisatie. 'In het raamwerk van internationale organisaties is het een bijzondere club. Ruim honderd mensen zijn op persoonlijke titel lid. De Spelen hebben een enorme vlucht genomen sinds 1896, zowel in financieel opzicht als qua uitstraling. Dat maakt het vreemd dat ze aan niemand verantwoording hoeven af te leggen, behalve aan zichzelf.'

Direct contact met het IOC heeft Amnesty niet. Daartoe zal het wel pogingen ondernemen, zegt Nazarski. De relatie tussen schendingen van mensenrechten en grote sportevenementen zal bij Amnesty hoog op de agenda blijven staan. 'Wij zien dat de patronen steeds hetzelfde zijn. Voortdurend gedoe is voor geen enkele club fijn. Er zullen toch verstandige mensen in het IOC zitten die tot een ander beleid willen komen?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden