Inwoners van Sint Eustatius verdienen betere bestuurders - maar ook Nederland komt niet al zijn verplichtingen na

Op bijna zevenduizend kilometer van Den Haag kraait het oproer tegen Nederland. Al meer dan zeven jaar. Het gebeurt allemaal op Sint Eustatius, het kleine Caribische eiland, dat binnen het koninkrijk een bijzondere Nederlandse gemeente is. Maar nu 'bijna' sprake is van een 'staatsgreep', is de maat vol.

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima bezoeken de bibliotheek van Sint Eustatius tijdens een bezoek aan het eiland in november 2017. Rechts staatssecretaris Knops (CDA, Koninkrijksrelaties). Beeld anp

Het 65 pagina's tellende rapport van de commissie van twee 'wijze mannen' laat aan duidelijkheid niets te wensen over. De bestuurders van 'Statia', zo valt te lezen, zijn vooral uit op 'persoonlijke macht'. De circa 3.500 burgers van het eiland moeten daarom lijden onder wetteloosheid en financieel wanbeheer.

De onenigheid tussen Den Haag en Statia gaat terug tot 2010. De Antillen hielden op te bestaan. Curaçao en Sint Maarten werden, net als Aruba en Nederland, autonome landen binnen het koninkrijk. Bonaire, Saba en Sint Eustatius kregen de status van bijzondere Nederlandse gemeente.

Ondermijnen van de rechtsorde

Maar Statia is hier altijd tegen geweest. Nu immers, zo meent bijvoorbeeld Xavier Blackman, de adviseur van diverse politici op het eiland, 'kan Nederland doen en laten wat het wil'. De afgelopen jaren hebben de bestuurders diverse pogingen ondernomen om meer autonomie te krijgen. In 2014 sprak ook de bevolking zich in een referendum hiervoor uit, maar de opkomst was te laag en Nederland legde de uitslag naast zich neer.

Ondertussen, zo schrijven de wijze mannen, gingen de bestuurders van Statia door met het 'ondermijnen' van de rechtsorde op het eiland. Piet-Hein Donner, de vicepresident van de Raad van State, vergeleek het 'eenzijdig uit de rechtsorde stappen' eerder met de strijd van Catalonië binnen Spanje. Tot woede van Clyde van Putten, de meest controversiële politicus op Statia.

Staatssecretaris Raymond Knops van Koninkrijksrelaties (L) in een vergadering over het besluit van het kabinet om met spoed in te grijpen op Sint-Eustatius. Met rechts voorzitter Alexander Pechtold van de commissie voor Koninkrijksrelaties. Beeld anp

Volgens Van Putten (54) is een vergelijking met de vrijheidsstrijd in het voormalige Nederlands-Indië of tegen de vroegere apartheid in Zuid-Afrika veel meer op zijn plaats. Nederland, zo meent deze politicus, is er vooral op uit de vroegere koloniale status zo veel mogelijk te handhaven.

In oktober vorig jaar, kort nadat de orkaan Irma ook op Statia had gezorgd voor schade én voor snelle Nederlandse hulp, bereikte de verhouding een dieptepunt. Tijdens een bijeenkomst op Curaçao liet Van Putten weten dat Nederlandse militairen op Statia rekening moesten houden met verbranding, waarna hun lijken 'door de straten' gesleept zouden worden - als ging het om Amerikaanse soldaten in de Somalische hoofdstad Mogadishu.

'Die is helemaal gek geworden', reageerde Ronald Plasterk, de PvdA-voorganger op Koninkrijkrelaties van de huidige CDA-staatssecretaris Raymond Knops. Plasterk dreigde met een rechtszaak, maar na halfhartige excuses van Clyde van Putten besloot iedereen de escalatie een halt toe te roepen.

Clyde van Putten Beeld Facebook

Moderne Napoleon

Plasterk had toen de twee wijze mannen al aan het werk gezet. Hun rapport is in zekere zin zijn wraak, al is het nu aan Knops de verhoudingen weer enigszins op orde te krijgen. Daarmee zal ook de staatssecretaris op de nodige problemen met Van Putten kunnen rekenen. Enige tijd geleden nog noemde de politicus van het Bovenwindse eiland Knops 'arrogant' en een 'moderne Napoleon'.

Onder het valse geschetter van een man als Van Putten klinkt wel degelijk een serieuze ondertoon. Wouter Veenendaal, universitair docent politicologie in Leiden, deed in 2015 een uitgebreid bevolkingsonderzoek op Sint Eustatius. Daaruit bleek dat slechts 20 procent tevreden was met de status van bijzondere Nederlandse gemeente, en zo'n tweederde van de bevolking vond dat Nederland het Caribische eiland met '(zeer) weinig respect' behandelt.

De commissie van wijze mannen laat in haar rapport zien dat ook Nederland niet al zijn verplichtingen nakomt. Mede daarom is de infrastructuur op het eiland er slecht aan toe. 'De mensen op Sint Eustatius verdienen beter', zegt staatssecretaris Knops over de zwaar falende bestuurders. De bevolking wil zien wat dat concreet kan betekenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden