reportage

Inwoners van Jersey voelen zich ‘piggie in the middle’, een speelbal tussen twee boze buren

Ruzies tussen de Fransen en de Britten zijn er al langer. Maar de Brexit heeft de situatie op scherp gezet, net in een periode dat er aan beide kanten van het Kanaal regionale verkiezingen zijn. Hoe gevaarlijk is dit gevalletje ‘kanonneerbootdiplomatie’?

Een Franse visser in de haven van Jersey. De vissers zijn boos over nieuwe, strenge voorwaarden die de Kanaaleilanden aan hen stellen. Beeld Getty Images
Een Franse visser in de haven van Jersey. De vissers zijn boos over nieuwe, strenge voorwaarden die de Kanaaleilanden aan hen stellen.Beeld Getty Images

De zon doet de baai van Saint-Brelade blinken. In de verte passeert een veerboot, en op het strand van het dorp aan de zuidzijde van Jersey legt een in zwembroek geklede jongeman kano’s klaar. Op het terras van Les Charrien, nabij de Winston Churchill-herdenkingstuin, zitten Bruce, Ghiselle en Adrian. Onderwerp van gesprek: ‘de Slag om Jersey’.

‘Ik wist niet wat ik zag toen hier gisteren twee marineschepen voorbijkwamen’, zegt Bruce, een gepensioneerde, in Zimbabwe geboren sportschoolhouder. ‘Als de Fransen ergens in uitblinken’, lacht Ghiselle,’ is het actievoeren.’ ‘Het zou me niet verbazen als er ook een Britse onderzeeër meevoer’, zegt Adrian gekscherend.

De strijd om de haven van Saint-Helier, een mijl of wat verderop, heeft voor opschudding gezorgd op het Kanaaleiland, een Brits kroondomein dat 22 kilometer van de Franse kust ligt. Zo’n tachtig boze Franse vissers hadden de haven geblokkeerd, alvorens terug te varen nadat de twee Britse marineschepen waren gearriveerd. Een Franse visser noemde de invasie, een dag na de 200ste sterfdag van Napoleon, zelfs ‘een nieuwe Slag bij Trafalgar’. Een in vol ornaat gekleed lid van de Jersey Militia, een groep die historische slagen naspeelt, vuurde vanaf Elizabeth Castle een luchtbuks af in de richting van de vissersboten.

Het geschil over de rechten van Franse vissers om in de wateren van Jersey te vissen op krab en kreeft, op makreel en doornhaai, volgde op de nieuwe voorwaarden die Jersey heeft opgelegd aan Franse vissers. Volgens de vissers gebruiken de ‘geradicaliseerde’ eilandbestuurders het Brexitakkoord om de Fransen weg te houden. Op hun beurt kunnen de vissers van Jersey hun vis moeilijker in Frankrijk afzetten. In het verleden waren er al ruzies, bijvoorbeeld toen de Fransen illegaal hun vlag neerplantten op de Minquiers, een groep rotseilanden aan de zuidkust die opduiken in boeken van Victor Hugo en Nancy Mitford.

Gemor aan Britse grenzen

Het Brexitakkoord heeft de situatie op scherp gezet, net zoals dat is gebeurd aan de andere landsgrenzen. De onderhandelingen met Noorwegen over een nieuwe visserijovereenkomst zijn mislukt. In Noord-Ierland, dat begin deze week zijn 100-jarig bestaan vierde, zwelt onder de nationalisten de roep om Ierse hereniging aan. In Schotland wordt zaterdag, als de stemmen van de parlementsverkiezingen zijn geteld, duidelijk hoe sterk de drang naar onafhankelijkheid is. Parijs heeft nu al laten weten dat de Britten een gunstig akkoord met de EU voor de financiële sector, zo belangrijk voor Londen, kunnen vergeten.

Inwoners van Jersey voelen zich piggie in the middle, een speelbal tussen twee boze buren.

‘Johnson en Macron moeten met elkaar gaan praten’, zegt Jean, een oudere Jerseyaan, ‘maar er is trots in het spel.’ De actie van de vissers doet deze sympathieke hotelier af als een slecht georganiseerde stunt. ‘Of ze gelijk hebben weet ik niet. Ze hadden niet eens een fatsoenlijke woordvoerder!’ Zijn vrouw heeft moeite met de toenemende inmenging van de grote buur. ‘Er wordt hier al jaren gesproken over de bouw van een nieuw ziekenhuis, maar het enige wat er gebeurt is dat Britse adviseurs hun zakken vullen. We willen gewoon onafhankelijk zijn, onze eigen boontjes doppen. Koningin Elizabeth heet niet voor niets Hertogin van Normandië als ze hier is.’

Van de Brexit moeten de twee niets hebben. ‘Ik arriveerde hier zestig jaar geleden met een six pence-munt op zak’, zegt de in Bretagne geboren Jean. ‘Ik heb hier een mooi leven opgebouwd en nu moest ik opeens een verblijfsvergunning aanvragen.’ Zijn vrouw hoefde dat niet, omdat ze een Brits Jersey-paspoort heeft. Ze toont het bordeauxrode document. ‘Jersey is geen lid van de Europese Unie, maar op het paspoort staat dat ik toch EU-onderdaan ben. En in het paspoort staat weer dat ik nergens in de EU kan werken of me mag vestigen. Als burger van Jersey val je een beetje tussen wal en schip.’

Het vermoeden bestaat dat er bij de ruziënde landen een vorm van ‘kanonneerbootdiplomatie’ meespeelt. De Britse inzet van de HMS Severn en de HMS Tamar, die gepaard ging met populistische krantenkoppen over ‘Johnny Frenchman’, viel precies op de dag van de regionale verkiezingen, die Johnsons Conservatieven zouden winnen. In Frankrijk zijn er volgende maand regionale verkiezingen. Het zal Macron niet zijn ontgaan dat zijn partij En Marche het volgens de peilingen slecht doet in Noordwest-Frankrijk, een regio met veel vissers. ‘Een Brits-Franse ruzie is een populair tijdverdrijf aan beide kanten van het Kanaal’, zegt John Keiger, hoogleraar Franse geschiedenis in Cambridge.

Frans dreigement

Volgens Keiger hebben de kemphanen echter te veel wederzijdse belangen om de zaken uit de hand te laten lopen, bijvoorbeeld door uitvoering van het Franse dreigement om Jersey zonder stroom te zetten. ‘Londen en Parijs zitten vast aan belangrijke militaire en diplomatieke verdragen. Frankrijk wil die niet verspelen, in de besef dat het bij ernstige internationale, militaire problemen niet op de EU kan vertrouwen. Geen enkel Europees land steunt de Fransen meer bij militaire operaties dan de Britten. Deze ruzie doet me denken aan wat generaal De Gaulle zei na de opstand in Algerije. ‘Wat ernstig is, mijne heren, in deze kwestie, is dat ze niet serieus is.’

Ernst dan wel absurditeit, in de straten van Saint-Helier en al die al andere naar heiligen genoemde plaatsen op het subtropische eiland wapperen ondertussen de vlaggen van Jersey, een wit vlak met rood Andreaskruis. Dit heeft niets te maken met het einde van de Franse blokkade, maar met de Bevrijdingsdag die zondag worden gevierd, feest over het einde van een echte bezetting, die van de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden