Inwoners van Aleppo zijn weer overgeleverd aan Assad

Met groene bussen vervoert het leger van president Assad burgers uit de verwoeste rebellenwijken in Oost-Aleppo naar regeringsgebied. Wat staat hun te wachten na de 'evacuatie'?

Groene bussen van het Syrische regeringsleger vervoeren inwoners uit het verwoeste Oost-Aleppo. Beeld afp

Als de groene bus komt, weten inwoners van Oost-Aleppo dat ze in handen zijn van het regeringsleger. Op beelden van het Syrische staatspersbureau verdringen vrouwen en kinderen zich voor de groene bussen, hopend op een snelle rit uit de verwoeste rebellenwijken.

Maar de groene bus, ooit in Syrië een vertrouwd beeld in het openbaar vervoer, staat voor zoveel meer: het mislukken van de revolutie, weer overgeleverd zijn aan president Assad, een toekomst vol onzekerheid. De groene bus, dat is voor Syrische rebellen het symbool geworden van hun nederlaag.

Zoals een van de vluchtelingen, Jalal al Telawi uit Homs, het vorige maand verwoordde tegen de New York Times: 'Wij hebben een fobie - een bus complex.'

Wat gebeurt er met burgers die in de bus stappen? In augustus arriveerden de bussen ook al in Daraya, een rebellenwijk aan de rand van Damascus. Door westerse overheden en denktanks - niet erg happig op het van martelingen en moord beschuldigde regime van president Bashar al-Assad - werd Daraya met belangstelling gevolgd: de wijk leek in handen van gematigde strijders van het Vrije Syrische Leger, waarmee beter te praten valt dan met hun vaak streng islamitische broeders in Aleppo.

Maar Daraya werd heroverd door het regeringsleger en de inwoners vertrokken per bus naar een andere wijk van Damascus. Het Internationale Rode Kruis hielp aanvankelijk mee met deze 'evacuatie', maar al snel vielen de schellen van de ogen: de inwoners werden niet geëvacueerd, maar gedeporteerd door soldaten van het Syrische leger.

Syriërs wachten tot ze Aleppo kunnen verlaten met een bus van het regeringsleger. Beeld epa

In Daraya voltrok zich afgelopen zomer een 'strategie van politieke en sektarische reiniging,' zo stelt het Carnegie Institute, een Amerikaanse denktank.

Al weken zijn ambtenaren van Assad, geholpen door Rusland, nu ook bezig met het voorbereiden van de 'evacuatie' van burgers uit Oost-Aleppo. Boven de rebellenwijken zijn flyers gedropt. Op de meest symbolische staat aan één kant een gewonde man, met de waarschuwing: 'Dit kan uw einde zijn.' Maar er is hoop, blijkt op de andere kant, boven een afbeelding van een groene bus: 'De weg van de redding.'

Door de bus te nemen naar regeringsgebied, wil Assad maar zeggen, kunnen burgers het vege lijf redden.

'Een middeleeuwse tactiek,' stelt VN-ondercommissaris voor vluchtelingen Stephen O'Brien. Hij benadrukt dat inwoners alleen moeten vluchten als zij dat zelf willen. Hij pleit voor meer bescherming van inwoners, en roept het regime van Assad op om hulpgoederen door te laten naar Oost-Aleppo - pogingen die in het verleden overigens ook door rebellen zijn geblokkeerd.

Exclusief: Mee op konvooi in bevrijde wijk Mosul

Voor het eerst is het een Nederlandse verslaggever gelukt door te dringen tot Mosul, de Iraakse stad waar de grootste stadsoorlog in de wereld wordt uitgevochten. Volkskrantcorrespondent Ana van Es en ging mee met het eerste water-en-voedselkonvooi naar een bevrijde wijk (+). Ook keek ze mee vanaf het dak van een Iraakse legerpost waar de luchtbombardementen worden gecoördineerd. De Iraakse fotograaf Hawre Khalid was er ook en maakte deze fotoreeks.

Gigantisch kerkhof

Wanneer er niet nu iets gebeurt, waarschuwt de VN-functionaris, dreigt Oost-Aleppo 'een gigantisch kerkhof' te worden. Ondertussen zijn de afgelopen dagen naar schatting al 26 duizend inwoners op de vlucht geraakt. Duizenden van hen staken de frontlijn over, naar opvangkampen onder controle van de regering, binnen bereik van de bus.

De grote vraag is wat daar gebeurt met de rebellen en hun families. Afgelopen zomer in Daraya werden zij naar Idlib gestuurd, een stad die nog in handen is van de oppositie. Voor dit specifieke transport werden geen groene, maar rode bussen gebruikt. Het lijkt erop dat Assad het vooralsnog toestaat dat de rebellen zich hergroeperen in Idlib, een enclave omsloten door het regeringsleger.

Martelkamers

In interviews toont president Assad zich zachtmoedig: hij stelt dat hij de 'terroristen' - zoals hij de rebellen noemt - al drie jaar lang amnestie geeft, zodat ze daarna hun politieke onvrede kunnen uiten door 'naar het stembureau te gaan.'

Maar in Syrië, een dictatuur waar volop mensen verdwijnen in de martelkamers van de vele geheime diensten, lijkt dat een sprookje. Woensdag waarschuwde het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten - een eenmans onderzoeksbureau in Londen - dat inwoners die oversteken van Oost- naar West-Aleppo worden vastgezet en ondervraagd. Mensenrechtenorganisatie Amnesty International waarschuwt voor het risico van 'willekeurige detentie en verdwijningen op grote schaal,' zonder daarbij concrete voorbeelden te noemen.

De regering van Assad ontkent alle beschuldigingen. De berichten zouden zijn verzonnen om bange inwoners het vluchten te ontmoedigen, zodat ze door de rebellen kunnen worden gebruikt als menselijk schild.

Syriërs vluchten uit Oost-Aleppo met een regeringsbus. Beeld reuters

Of is er meer aan de hand? Woensdag stierven in de belegerde rebellenwijk Jub al Qubba 45 burgers door mortieraanvallen. Volgens hulpverleners van de actiegroep The White Helmets hadden de burgers zich op straat verzameld om te vluchten, toen zij werden getroffen door een bombardement van het regeringsleger. Maar volgens de Syrische regering is de dodelijke aanval juist uitgevoerd door de rebellen zelf.

Dit staat vast: als de foto's niet zijn gemanipuleerd - wat je in de Syrische burgeroorlog nooit kunt uitsluiten - dan dragen de slachtoffers burgerkleding en liggen naast hen grote tassen, alsof ze op reis wilden gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden