Invriezen die handel voor het te laat is?

BEWERING: 'Het sperma van oudere mannen is slechter dan dat van jonge.'
OORDEEL: Dat is niet onwaar, maar laten we niet overdrijven.

Voor we de draad na de vakantie weer oppakken, jongelui, denken jullie eraan wat zaad te laten invriezen voor later gebruik? Dat is namelijk 'een verstandige individuele beslissing', vindt het altijd toonaangevende wetenschapstijdschrift Nature. Het blad komt met dit advies op grond van onderzoek naar 'de novo-mutaties' in het sperma van IJslandse gezinnen: hoe ouder de vader, hoe meer vervelende dna-foutjes in zijn zaadcellen sluipen - en dus in zijn nageslacht.


Dat oudere vaders wat vaker kinderen met bijvoorbeeld autisme en schizofrenie krijgen was al bekend, maar Kári Stefánsson en zijn bedrijf hebben er nu een hard cijfer aan weten te hangen. 'Het effect,' zo meldden ze vorige week eveneens in Nature, 'is twee nieuwe mutaties per jaar.' Dat komt, anders gezegd, neer op een verdubbeling van het aantal mutaties elke vijftien tot twintig jaar.


Dus invriezen die handel als je nog jong bent en bewaren voor later, adviseert Alexey Kondrashov van de universiteit van Michigan. 'En dat zou ook nog goed kunnen zijn voor de volksgezondheid,' voegt hij eraan toe, 'want daarmee kan de achteruitgang van de genenpool in menselijke bevolkingsgroepen behoorlijk worden tegengegaan.'


Met mensen die zich zorgen maken over de kwaliteit van de menselijke genenpool is het altijd oppassen, leert de geschiedenis, maar laten we ons hier beperken tot de wetenschappelijke details en de praktische consequenties.


Stefánsson heeft zich in zijn onderzoek geconcentreerd op 78 gezinnen, waarvan 44 een autistisch kind hadden en 21 een schizofreen kind. In nieuwsberichten is daardoor nogal de indruk gewekt dat het alleen om autisme en schizofrenie ging, maar spontane mutaties in het vaderlijk dna geven waarschijnlijk minstens zo vaak aanleiding tot verstandelijke handicaps en aangeboren afwijkingen. Iedereen wijst altijd naar oudere moeders als risicopost voor het nageslacht, maar Stefánsson heeft nu laten zien hoe luid de biologische klok ook voor mannen tikt.


Het volume daarvan moeten we echter niet overdrijven. Een man van 25 jaar heeft, ruwweg, een kans van 1 procent op een kind met een verstandelijke handicap. Als hij vader wordt na zijn 40ste, is zijn kans verdubbeld naar 2 procent. Tel daarbij autisme en schizofrenie, en nog steeds is het individuele risico niet heel erg hoog.


Als iedere man besluit het vaderschap vijf of tien jaar uit te stellen, zou het op bevolkingsniveau langzamerhand inderdaad wel gaan schelen. Ook over deze trend worden heel wat wenkbrauwen gefronst, maar van grote verschuivingen lijkt in Nederland in ieder geval weinig sprake. De cijfers van het CBS laten wat te wensen over, maar zo te zien wordt, net als vijftien jaar geleden, zo'n 85 procent van de mannen voor het eerst vader tussen de 25 en 40 jaar. De verschuivingen laten zich eerder in jaren dan in decennia uitdrukken, met navenante gevolgen voor de risicoberekeningen.


Maar stel, jongelui, dat jullie het zekere voor het onzekere nemen, het advies van Kondrashov volgen, en je zaad laat invriezen. Hoe groot is de schade die vijftien jaar in de diepvries aan zaad kan aanrichten? Dat weet eigenlijk nog niemand, maar beter wordt het er vast niet van. En wie zijn zaad laat invriezen, is tegen de tijd dat er kinderwens ontstaat, natuurlijk wel aangewezen op in-vitrofertilisatie. Dat neemt wat van de prestatie van de voortplanting weg, net op een moment dat je daar juist zo trots op wilt zijn. Belangrijker is dat deze methode ook niet geheel zonder risico's en lastenverzwaring is. Niet alleen voor de echtgenote: de berichten zijn nog wat gemengd, maar na aanvankelijk optimisme lijkt het er toch op dat reageerbuiskinderen wel degelijk een wat grotere kans op onder meer overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten hebben.


Ook als je doet wat Nature zegt, zal het nog een lastige afweging worden, op je veertigste.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden