Vijf vragen CO2-heffing

Invoering CO2-heffing is terug op de politieke agenda, maar hoe kansrijk is dit?

Het voorstel om de industrie een nationale CO2-belasting op te leggen leek dood en begraven, totdat de PvdA het dinsdag weer opgroef. Zelfs de VVD sluit niet langer uit dat de maatregel noodzakelijk is om te voorkomen dat de burger het grootste deel van de klimaatrekening betaalt.

Het Botlekgebied. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Waarom komt de PvdA hier nu ineens mee?

Vermoedelijk omdat de verkiezingscampagnes zijn begonnen en alle partijleiders zich in de aanloop naar de statenverkiezingen willen profileren als ‘kampioen van de gewone man’ (linkse variant) of ‘voorvechter van de hardwerkende Nederlander’ (rechtse variant). Een groot deel van dat electoraat maakt zich zorgen over de kosten van de klimaatmaatregelen die het kabinet moet nemen om de Nederlandse broeikasgasemissies sterk te reduceren. Over het belang van de klimaatdoelen verschillen de partijen sterk van mening, maar over één ding zijn ze het allen eens: de lasten van het klimaatbeleid mogen niet te veel bij de burgers komen te liggen. De PvdA trekt nu de logische consequentie: wie de burger wil ontzien, moet het bedrijfsleven méér laten betalen. Meer smaken zijn er namelijk niet: elke euro die de overheid bijdraagt aan de klimaatmaatregelen moet zij uiteindelijk toch op burgers en bedrijven verhalen via extra belastingen, of via bezuinigingen op andere overheidsuitgaven.

Wat is het voorstel van de partij?

In de kern niets nieuws, want de milieubeweging dringt al heel lang aan op zo’n maatregel. Een CO2-belasting voor het bedrijfsleven is een zeer effectieve maatregel om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen. Vele onderzoeken hebben dat aangetoond. Zo’n heffing geeft bedrijven die veel broeikasgas uitstoten een directe prijsprikkel om hun uitstoot te verminderen. In 2017 hadden GroenLinks, PvdA, SP, D66 en de ChristenUnie varianten van CO2-beprijzing in hun verkiezingsprogramma staan. De PvdA was destijds voor een geleidelijk oplopende CO2-minimumprijs voor de industrie. Een CO2-minimumprijs is een relatief milde maatregel, omdat de grote uitstoters sinds 2013 al een CO2-prijs betalen in de vorm van emissierechten. Een nationale CO2-minimumprijs zet alleen zoden aan de dijk als die bodemprijs hoger is dan de Europese prijs van een emissierecht (die was dinsdag 22,50 euro). De PvdA zette dinsdag een tandje bij en bepleit nu een CO2-heffing bovenop de prijs van emissierechten. Die moet bovendien niet alleen voor de industrie gelden, maar voor alle bedrijven, dus ook de landbouw en het transport. De opbrengst van deze taks wil de PvdA besteden aan een verlaging van de energierekening voor burgers en aan subsidies voor bedrijven die verduurzamen.

Er ligt al een Klimaatakkoord. Wat voegt dit plan daar nog aan toe?

Veel, want tussen de zeshonderd beleidsvoorstellen uit dat akkoord is geen CO2-heffing te bekennen. Onder aanvoering van koepelorganisatie VNO-NCW heeft het bedrijfsleven zo’n heffing van de klimaatonderhandelingstafels geveegd. Het voorstel heeft de slottekst van Ed Nijpels niet gehaald. Voor de milieuorganisaties was dit vlak voor Kerstmis reden de onderhandelingen te verlaten. Omdat een CO2-heffing niet in het Klimaatakkoord staat, gaan het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het Centraal Planbureau (CPB) de milieu- en inkomenseffecten niet doorrekenen. De PvdA heeft de planbureaus daarom verzocht het eigen partijvoorstel onder de loep te nemen. De PvdA neemt na de statenverkiezingen een sleutelpositie in, omdat de regeringscoalitie zijn meerderheid in de Eerste Kamer dreigt te verliezen en dus zaken moet doen met de oppositie. Partijleider Asscher laat weten dat zijn partij het klimaatbeleid van het kabinet alleen zal steunen als een CO2-heffing voor het bedrijfsleven daar onderdeel van is.

Maar coalitiepartijen CDA en VVD zijn toch tegen zo’n heffing?

Ze vrezen dat een nationale CO2-belasting de Nederlandse industrie te zeer schaadt. Nederlandse bedrijven zouden dan de concurrentieslag met hun buitenlandse concurrenten verliezen. Die angst lijkt echter ongegrond. Onder andere De Nederlandsche Bank en onderzoeksbureau CE Delft concluderen in recente onderzoeksrapporten dat de schade mee zal vallen, mits de opbrengst van de CO2-heffing grotendeels wordt teruggesluisd naar het bedrijfsleven in de vorm van klimaatsubsidies (wat ook de PvdA voorstelt). Nederland telt relatief veel klimaatonvriendelijke industrie (bulkchemie, staalbedrijven en raffinaderijen), omdat Nederland tot nu toe een beleid voert dat neerkomt op ‘de vervuiler betaalt niet (of heel weinig)’. In geen enkel ander Europees land betalen grootverbruikers van gas en elektriciteit zo weinig energiebelasting als hier, en betalen huishoudens en andere kleinverbruikers in verhouding zoveel. De Nederlandse industrie is – ironisch genoeg – deels extra kwetsbaar voor een CO2-heffing omdat Nederland zulke bedrijven nu zo láág belast.

Wat staat er in het Klimaatakkoord over het bedrijfsleven?

Het Klimaatakkoord trekt die verhouding nog schever. De industrie kan straks aanspraak maken op miljarden euro’s klimaatsubsidies, maar gaat niet zoveel extra milieubelasting betalen. Als het bedrijfsleven niet betaalt, wie betaalt er dan? Juist: de burger, dus ook de VVD- en CDA-kiezers. Dat resultaat verdedigen partijleiders Buma en Rutte natuurlijk niet graag. Dus als de planbureaus na hun rekenwerk concluderen dat het Klimaatakkoord zo uitpakt, moeten VVD en CDA hun knopen tellen en is een CO2-heffing wellicht toch geen breekpunt. De premier liep daar dinsdag bij het vragenuurtje alvast op vooruit. ‘Een van de toetsstenen zal zijn of het bedrijfsleven eerlijk meedoet’, zei hij over de klimaatmaatregelen. ‘Bedrijven mogen niet unfair worden bevoordeeld.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden