Invloed Saoedi's taant in Bosnië

Strenge wahabieten raken langzamerhand hun invloed kwijt in het Balkanland.De gematigde moslimgemeenschap probeert ze onder haar toezicht te brengen...

SARAJEVO Amra Pandzo heeft een hip, roodgekleurd kapsel. Ze heeft donkere oogschaduw op en draagt een zwarte, diep uitgesneden jurk. Heel wat anders dan negen jaar geleden, toen ze een radicale moslima was – een wahabiet, zoals ze dat in Bosnië noemen – en een hoofddoek en zedig bedekkende gewaden droeg.

Het was de oorlog in Bosnië die van Amra Pandzo (39), opgegroeid in een ongelovig gezin, een wahabiet maakte. Na de oorlog zat ze vol vragen, ging ze op zoek naar zingeving.

Antwoorden vond ze in radicale, wahabitische boeken, want die waren makkelijk verkrijgbaar. Ze werden verspreid door de mujahedin, die in 1992 naar Bosnië waren gekomen om aan de zijde van de Moslims te strijden, en na de oorlog bleven hangen.

Zo veranderende Amra rond haar 24ste langzaam van nuchtere ongelovige in strenge moslima. ‘Ik isoleerde mezelf’, zegt ze. ‘Ik stopte met werken, en ging alleen nog om met gelijkgestemden. Samen bezochten we lezingen over de pure islam. Mijn ouders en mijn oude vrienden berispte ik voortdurend, want ik begon te geloven dat zij verkeerd leefden.’

Amra was lang niet de enige. Veel Bosnische Moslims – die traditioneel een gematigde, wereldse islam aanhangen – sloten zich na de oorlog aan bij het wahabisme, een ultraconservatieve islamstroming die in Saoedi-Arabië de staatsgodsdienst is.

Hulporganisaties
Nadat het wahabisme met de mujahedin in Bosnië was terechtgekomen, werd het verder verspreid door Saoedische hulporganisaties. Met hun oliedollars verleenden die niet alleen noodhulp, maar bouwden ze in heel Bosnië moskeeën en koranscholen. De belangrijkste Saoedische bijdrage was de Koning Fahdmoskee in Sarajevo, waar Joden in 2009 nog ‘zionistische terroristen’ werden genoemd.

De bebaarde mannen en gesluierde vrouwen in Bosnië boezemen westerse waarnemers al jaren angst in. Het land wordt regelmatig voorgesteld als de nieuwe bakermat van moslimterroristen. Maar in werkelijkheid lijkt het aantal wahabieten flink te dalen. Betrouwbare cijfers daarover zijn er niet, maar verscheidene deskundigen bevestigen de trend.

‘Na de oorlog werd de wahabitische leer aanvaard, omwille van de humanitaire hulp en het geld die ermee samenhingen’, zegt Zilka Spahic-Siljak, islamdeskundige aan de universiteit van Sarajevo. ‘Maar na ‘11/9’ hebben de Verenigde Staten de geldstroom uit Saoedi-Arabië geblokkeerd. Nu bieden ze enkel hun leer, zonder geld. Dat is niet meer aantrekkelijk.’

Amra Pandzo kapte na zes jaar met het wahabisme. Het begon met twijfel (‘waarom zijn mijn ouders minder waard dan ik?’) en eindigde met de overtuiging dat het wahabisme mensen tegen elkaar uitspeelt en aanzet tot geweld. Met veel moeite maakte Amra zich los. Ze richtte een organisatie op om jongeren te waarschuwen voor de gevaren van het wahabisme.

Tot haar opluchting ziet ze overal om zich heen mensen uit het wahabisme stappen. ‘Ik had in mijn tijd als wahabiet een vriendengroepje van acht meiden. Van hen zijn er al zes uitgestapt. Ieder jaar komen we samen en nemen we een foto, en ieder jaar staan er minder hoofddoekjes op de foto.’

Maar niet iedereen is opgelucht door die daling. ‘Hoeveel extremisten heb je nodig voor er gevaar dreigt?’, vraagt Vildana Selimbegovic, hoofdredacteur van de linkse krant Oslobodenje.

Jarenlang kreeg Selimbegovic doodsbedreigingen, omdat haar krant kritisch berichtte over wahabieten. Door de politieke verdeeldheid van Bosnië, lag kritiek op de Moslims heel gevoelig.

Selimbegovic wijst op enkele recente incidenten. Eind juni lieten wahabieten een bom ontploffen bij een politiebureau in Bugojno. Eén agent kwam daarbij om. In februari deed de politie een inval in Gornja Maoca, een afgelegen dorpje waar een honderdtal wahabitische gezinnen woont. Er werd een wapenvoorraad gevonden, en zeven wahabieten werden gearresteerd. ‘Ik zie niet in hoe deze situatie niet als dreigend kan worden beschouwd’, zegt Selimbegovic.

Het is een complexe kwestie: het totale aantal wahabieten mag dan dalen, volgens sommigen wordt die krimpende groep wel steeds agressiever.

Volgens Davor Marko, islamspecialist, auteur en universitair docent, is de officiële moslimgemeenschap in Bosnië jarenlang blind geweest voor de gevaren van het wahabisme. Maar sinds een paar jaar probeert de moslimgemeenschap de wahabieten onder haar toezicht te brengen. Zelfs de Koning Fadhmoskee heeft onlangs de autoriteit van de islamitische leider Reis Mustafa Efendic Ceric geaccepteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden