INVESTEREN IN MENSEN

DE armoede in de wereld zal op 1 januari 1996 worden opgeheven. De Verenigde Naties hebben daartoe gisteren op de Sociale Top in Kopenhagen besloten....

Tot zover (hoop ik) de onzin. Toch loop je deze week in Kopenhagen geregeld mensen tegen het lijf die de indruk wekken de VN-top pas geslaagd te kunnen vinden als die bovenstaand resultaat heeft. Net zo onpraktisch zijn de idealisten die noest ontwikkelingswerk zinloos achten zolang niet eerst de nieuwe mens is gevormd.

De voortreffelijke prof. Wangari Maathai uit Kenya zal wel een soort van gelijk hebben als zij zegt dat de rijke landen jaarlijks met de ene hand 1360 miljard dollar aan welvaart aan de arme landen onttrekken, om er 60 miljard aan hulp voor terug te geven. Maar dan? Revolutie? De wereldeconomie op off zetten? Wie te ver wil springen, raakt al uitgeput van de aanloop.

De status quo is onaanvaardbaar, evenals kosmetische veranderingen - dat was wat Boutros Ghali maandag echt zei. 'Maar verwacht ook geen diepgaande veranderingen. Waar ik voor pleit is constànte verandering.'

Het op gang houden van het momentum, dat zou het belang kunnen zijn van deze conferentie. Het is no. 5 in een reeks die in 1990 begon met de Kindertop. Voorheen verzandden veel VN-circussen in een vruchteloze botsing van twee ideologische systemen. Wanneer 'vrouwen in plattelandsgebieden' op de agenda stonden, liep de consensus stuk op resoluties over de misdaden van het zionisme.

Sindsdien is het klimaat voor mondiale actie gunstiger, op voorwaarde dat er uitvoerbare doelen worden gesteld. De streefcijfers van de Kindertop zijn een goed voorbeeld. Polio zal in het jaar 2000 zijn uitgebannen. Jodiumtekort in drinkwater (oorzaak van geestelijke handicaps) zal dit jaar voor 95 procent zijn opgeheven. Vanaf 1995 zullen jaarlijks 2,5 miljoen minder kinderen sterven aan ondervoeding en ziekten.

Deze en andere successen 'zijn te danken aan de goeddeels onopgemerkte inspanningen van duizenden organisaties en individuen die geloofden in de doelstellingen', zei Unicef-directeur James Grant. 'Ze vormen een afdoende antwoord op de kritiek van mensen die geloven dat internationale conferenties alleen goed zijn voor mooie woorden en vergeten beloften.'

In nog een opzicht is het klimaat voor mondiale actie veranderd. Het paradigma van de vrije markt klinkt luider dan ooit. Arme landen moeten zich in de eerste plaats ontwikkelen door de markt ruim baan te geven. Dat is een waarheid die inmiddels in grote delen van het Zuiden wordt erkend, zijn kracht heeft bewezen in Zuidoost-Azië en bijvoorbeeld met succes doordringt tot het voorheen dirigistische India.

Maar de frisse wind slaat om in een kille bries wanneer de neo-conservatieven hun totale gelijk willen halen. Men leze Bolkestein: correcties op marktkrachten, zeker door westerse donoren, pakken averechts uit. Het is een filosofie die de kortingen op ontwikkelingsbudgetten geloofwaardig maakt.

Het slotdocument van Kopenhagen, dat zondag door een ongekend aantal politiek leiders zal worden bekrachtigd, moet in de ogen van de neo-conservatieven een waardeloos vod zijn. Inderdaad, het erkent het fundamenteel belang van vrije markten voor economische groei, maar daarnaast bevat het onliberale waarheden die zich evenzeer hebben bewezen in Zuidoost-Azië, waar de staat altijd krachtig heeft bijgestuurd.

De regerende kaste-elite in India bewees volop lippendienst aan socialisme en anti-imperialisme, maar accepteerde tegelijk met stuitende onverschilligheid het lot van de verpauperde massa's. Pas nu de economie wordt geliberaliseerd, breekt het besef door van de urgentie van sociale ontwikkeling.

Dat is het sleutelwoord van Kopenhagen. De Sociale Top stelt zich taken die stuk voor stuk door geen marktkracht ter wereld zullen worden uitgevoerd. Lager onderwijs voor iedereen, goedkoop krediet voor plattelandsvrouwen, uitbanning van honger, gezondheidszorg: het zal niet worden cadeau gedaan door IBM, Citicorp en AT & T. Niet omdat zij immoreel zijn, maar omdat het hun opdracht niet is. Het is de opdracht van overheden en - steeds belangrijker - de zichzelf organiserende samenleving.

Het gaat niet alleen om een vangnet voor de zieligen, maar om investeren in stabiele maatschappijen. Ook de Wereldbank, in Kopenhagen onveranderd mikpunt van linkse kritiek, lijkt dat in te zien. Donderdag publiceerde de bank het boek met de veelzeggende titel Investing in people.

Markt plus staat plus samenleving: de sociaal-democratie heeft geen enkele reden aan haar bestaansrecht te twijfelen. Een wereld valt te veroveren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden