Intiem

'Het kon gebeuren dat ik Gerlof twee weken niet zag. Dat werd echt te gek. Door een samenloop van omstandigheden had Gerlof vorig jaar een dip....

Minister Jorritsma in Volkskrant Magazine, 3 februari.

Gerlof is, zoals Annemarie het even verderop in het interview onder woorden brengt 'mijn beste vriend'.

Annemarie is Annemarie Jorritsma.

Annemarie Jorritsma is vice-premier. Gerlof is dus de beste vriend van de vice-premier, mevrouw Jorritsma. Mevrouw Jorritsma bekleedt die functies niet bij een studentendispuut, maar is in dienst bij de Staat der Nederlanden. Zij staat ook wel bekend als de minister van Economische Zaken.

Zo, nu is de lezer weer helemaal bijgepraat.

Ik meen dat Bibeb ermee begonnen is, in die informele, vrije tijd, ergens in de jaren zestig. Ze interviewde een algemeen bekend politiek dier, dat vroeger nog wel eens werd aangeduid als 'bewindspersoon' - gek, die ouwe woordjes - en kreeg de minister of de staatssecretaris zo gek dat hij zich iets liet ontvallen over 'Els'. Els was toen nog niet de beste vriend, maar bijna altijd de wettige echtgenote van de minister.

Nog weer later kon Els ook de geheime minnares zijn van de minister, die onveranderlijk uit progressieve hoek afkomstig was.

Maar laat ik me beperken tot het sublieme begin. Els werd door Bibeb niet nader geïntroduceerd. (Sorry, Bibeb was de ster-interviewster van het weekblad Vrij Nederland.) Dus wat minister Jorritsma nog wel overheeft voor miss Thatcher, vertellen dat het haar hond is, dat liet Bibeb juist achterwege.

De lezer werd plompverloren in het diepe gegooid, en hoorde van alles en nog wat over Els, die vaak in het bezit was van uitgesproken opvattingen over de collegae van de minister en de gewenste invulling van zijn portefeuille.

Net op het moment dat de lezer dacht: heb ik iets gemist, is Els de onderkoningin van Nederland, die alles bedisselt in de schaduw van de macht, bleek Els het privé-vorstinnetje van de minister te zijn.

Maar dan was het kwaad al geschied. De lezer was niet alleen in het diepe, maar ook in het intieme gegooid. De minister van Defensie, ik noem maar eens wat, was feitelijk gewoon de vent van Els. En als je Els al op first-name- basis kende, waarom dan nog al die rompslomp opgebracht voor iemand die zich niet zozeer door kiezers, fractie of ideologie liet leiden, maar door, zeg maar, Els?

Achteraf gezien valt eenvoudig te constateren dat met Els en Gerlof een belofte werd ingewilligd.

Er lag nog een slogan in de la van de geschiedenis, die eerst alleen door feministen serieus werd genomen, en die later dankbaar geadopteerd zou worden door mensen die aanvankelijk bekendstonden als de gezworen vijanden van feministen: managers, ministers, lui afkomstig uit 'het establishment', om nog maar eens een krankzinnig antiek begrip te gebruiken.

In eerste instantie was de slogan eerder een verzuchting, en die klonk ongeveer zo: 'Ja maar, het persoonlijke is misschien ook politiek.'

Toen werd de toon militanter en riepen de vrouwen, die per slot van rekening voor vrede waren, voor abortus en crèches en voor al het moois dat het leven te bieden heeft: 'Het persoonlijke is politiek.'

Daarna heeft zich in alle stilte een beslissende wending voltrokken. De kreet sloeg zozeer aan dat zelfs ouwe getrouwe feministenhaters op persoonlijke wijze gingen uitleggen waarom ze niet zoveel ophadden met feministen. Dat kwam dan door Eva, een fantastisch moordwijf dat ze een jaar of wat terug tegen het lijf waren gelopen. Geweldige seks. Goed kunnende koken. En gelukkig niet zo'n feministe.

Tussen feministen en antifeministen bestond in ieder geval geen verschil van mening meer over de te volgen persoonlijke methode.

Wat vroeger doorging voor een buitensporige eis, werd de nieuwe, algemeen aanvaarde norm.

Het persoonlijke is politiek. En vooral: een beetje politicus is een beetje persoonlijk.

'Via Maria tot Jezus', schreef Gerard Reve, toen dat nog gekscherend klonk.

Via Gerlof tot Annemarie, zegt de vice-premier van Nederland hem in volle ernst na.

Zij is de beste vriend van de man die een dipje had toen miss Thatcher overleed en de kinderen (namen! namen!) de deur uit waren.

Daarnaast bestuurt zij het land.

Ik hecht aan het persoonlijke, desnoods aan de persoonlijke drijfveren van politici. Des te meer choqueert het te merken hoe een ideaal dat uiterste behoedzaamheid vereist en een zeker minimum aan emotionele intelligentie, verwordt tot een karikatuur, een panklare emotie voor instant gebruik.

Want het persoonlijke is niet gepolitiseerd, maar geïnstrumentaliseerd: het is allang in handen gevallen van publieke figuren die het intieme detail gebruiken als toegift, om handen te binden, stemmen te winnen, snaren te raken die door het Bruto Nationaal Product minder snel in beroering worden gebracht.

Emotie als effect, als mediamieke manoeuvre.

Er zijn mensen die geloven dat zoiets slecht is voor het aanzien van de politiek.

Ikzelf ben meer beducht voor de waarde van het persoonlijke, die op deze manier geridiculiseerd wordt tot wat dipjes en herstelwerkzaamheden aan het spoor.

Wat vooral treft, is de montere taal van de wederopbouw, die onder politici kennelijk doorgaat voor het toppunt van emotionele expressie. Als Sharon Dijksma verklaart dat de PvdA haar 'grote liefde' is, meldt ze in een en dezelfde adem dat ze 'weet hoe je bruggen moet bouwen', en kloven kan dichten.

Rails, bruggen, kloven: hier spreken gepassioneerde vrouwen die het karwei weten te klaren, thuis net zo goed als in de Kamer.

Misschien is het meest stuitend nog wel de uitwisselbaarheid van het private en het publieke. De persoonlijke ontboezeming van Annemarie Jorritsma zou niet eens dramatisch anders klinken, als zij had gezegd:

'Het kon gebeuren dat ik de partijleden twee weken niet zag. Dat werd echt te gek. Door een samenloop van omstandigheden ging de partij vorig jaar door een dip. De kinderen waren de deur uit, en mijn beste vriend Gerlof ging dood. We hebben alles weer op de rails gezet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden