Interview Schrijver Bernard DeWulf

Bernard Dewulf schreef een stuk over drie zwijgende monniken. Na dertig jaar doorbreken zij de stilte met een radiootje.

Schrijf een theatertekst over monniken. Zo luidde de opdracht die schrijver Bernard Dewulf (52) kreeg van Floor Huygen, artistiek leider van Theater Artemis. Enig onderzoek had uitgewezen dat zo'n tekst nog niet bestond. In ieder geval niet een waarin de stilte en zintuiglijkheid van het ascetische kloosterleven aan de orde komen. Dewulf schreef vervolgens Drie monniken, 'een soort End Game van Beckett, maar dan met monniken'.


'Een belangrijke inspiratiebron was de documentaire Into great silence,' zegt Dewulf, winnaar van de Libris Literatuur Prijs 2010, in een café in zijn woonplaats Antwerpen. 'Een indrukwekkend document over Kartuizermonniken. De regisseur, Philip Gröning, heeft zes maanden in hun klooster gelogeerd. Normaal komt daar niemand binnen. De radicaliteit van het leven daar fascineert mij. Wat beweegt die mannen? Er wordt in de film bijna niet gepraat. Maar hoe het licht in dat klooster binnenvalt en het geluid van het ruisen van de pijen, dat vind ik prachtig.'


De voorstelling moest van regisseur Huygen gaan over plekken van stilte. En wat de waarde daarvan is, in deze tijd, waarin iedereen voortdurend met elkaar in gesprek is. Geen eenvoudig onderwerp voor in het theater, beseften Huygen en Dewulf. 'Je kunt natuurlijk twee uur zwijgend op een podium staan, maar dat is niet de bedoeling. Het is schipperen geworden. De monniken die ik opvoer praten, maar moeizaam. Er staan ongelofelijk vaak drie puntjes in de tekst.'


De tekst gaat over drie monniken die hun laatste avond doorbrengen in hun klooster. Ooit verbleven er tachtig monniken. Die zijn allemaal dood. Met zijn drieën zijn ze overgebleven en nu moeten ze er uit. Twee beginnen, tegen de regels in, met elkaar te praten. Zij worden gespeeld door Bert Luppes en Titus Muizelaar. De derde (Paul Koek) speelt muziek. De muziektheatervoorstelling is een coproductie met Koeks Veenfabriek.


Dewulf: 'Daar zitten ze dan. Ze bakken brood en proberen zo goed en zo kwaad als dat gaat te praten. Op de laatste avond zijn ze bereid om de dertig jaar volgehouden codes te doorbreken. Maar waarover heb je het op zo'n moment? Een van de twee biecht op dat hij al jaren een radiootje heeft. Daarop komt die avond een liedje voorbij: Radar Love van Golden Earring. Dat werpt ze allebei terug in het verleden. Wat is er nog over van de wereld die ze toen verruilden voor het kloosterleven?'


Lang heeft Dewulf met Huygen gediscussieerd over het soort monnik dat ze wilden tonen. Uiteindelijk heeft hij zijn personages gemodelleerd naar de strengste orde, de Kartuizers. 'Ik heb ooit gezegd dat ik geen kaas- en biermonnik wil opvoeren. Monniken die bier maken, zijn natuurlijk ook bezig met het geloof. Maar zij staan tenminste in de wereld. Je kunt met ze praten. Hun kloosters zijn toegankelijk. Je kunt je er opgeven voor meditatieoefeningen. Bij de Kartuizers absoluut niet. Zij mogen een uur per week praten, met de restrictie dat het niet mag gaan over eten of het geloof. Dus het profaanste en het heiligste mag niet besproken worden. De vraag die bij mij naar voren kwam, was: waar heb je het dan wel over? Want ze maken niets mee, helemaal niets.'


De eerste versie die Dewulf schreef, werd door Huygen te hard en te kil bevonden. Luppes en Muizelaar boden uitkomst. 'Acteurs zien zo'n tekst heel anders dan ik. Deze mannen hebben een groot talent voor humor. Zelfs Augustinus lezen wordt bij hen geestig. Ze hebben me erg geholpen om het lichter te maken. Met dat radiootje zagen zij allerlei mogelijkheden die bij mij niet waren opgekomen.'


Met Paul Koek had hij een gesprek over stilte op toneel. 'Paul vertelde dat hij eens was gevraagd voor een ander toneelstuk over stilte. Hij had toen bedacht dat er een gigantische gong op het toneel moest staan met iemand ernaast die op het punt stond erop te slaan. Alleen gebeurde dat alsmaar niet. Dat is een mooie manier om stilte te laten horen.'


Drie monniken is Dewulfs eerste theatertekst. Ondanks de vele essays, columns en verhalen die hij al schreef en de prijs die hij won, blijft hij in dit project nederig gestemd. 'Ik heb mijn tekst uit handen gegeven en nu doen de theatermakers ermee wat ze moeten doen.'


Theaterauteur wil Dewulf zich dan ook niet noemen. Al heeft hij eerder onder meer toneelteksten van Fassbinder en De Oresteia van Aischylos vertaald. En is hij nu voor NTGent een nieuw stuk aan het schrijven.


DeWulf: 'De titel is Een lolita. Eigenlijk zijn het twee monologen, die ik schrijf met de spelers, Els Dottermans en Frank Focketyn, in gedachten. Ik werk altijd vanuit de taal en niet vanuit situaties of verwikkelingen.'


Dat maakte van Drie monniken een zware opdracht, want de monniken kunnen nergens woorden voor vinden. Dewulf: 'Ik laat ze daarom regelmatig citeren uit Augustinus. Een van de mannen begint op een moment zelfs het Hooglied te declameren, het meest zinnelijke wat er bestaat. Dat mag natuurlijk niet. Het blijkt dat die man dat al jaren voor zichzelf als gebed opzegt.'


'Maar er is geen geheim. Als je vraagt: weten deze mannen na dertig jaar zwijgen iets dat wij niet weten, dan is het antwoord nee. Dat is het tragische. Ze vragen het die avond ook aan elkaar. De ene monnik vertelt dat hij vaak naar de lucht heeft zitten kijken, naar de wolken en de bergen. De ander vraagt wat hij daar zag. Het antwoord is: Wat dacht je dat ik daar zag? De wolken en de bergen. En vooral niet de Heer, laten we wel wezen.'


Drie monniken door Theater Artemis in coproductie met Veenfabriek, regie Floor Huygen. Première vanavond, op locatie in Het Zonnehuis in Amsterdam. T/m 4 mei daar, daarna in Leiden en op Theaterfestival Boulevard.


artemis.nl


Fragment 'Drie monniken'


B: Wat hebben wij allemaal gemist?


A: Wat hebben wij allemaal gemist? Daar bedoelt u?


B: Nee hier.


A: U bedoelt: wat we hier gemist hebben wat we daar gehad hadden?


B: Wat we hier allemaal gemist hebben ja.


A: Maar dan bevindt het zich daar, toch?


B: Inderdaad. Anders hadden we het niet gemist. Toch?


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden