Internationale markt voor topbestuurders bestaat niet

De top van het Nederlandse bedrijfsleven is ondanks grote economische veranderingen in de afgelopen decennia nog voornamelijk Nederlands, met binnenlandse carrières en een vaderlands netwerk. Zelfs in een kleine en open economie als de Nederlandse zijn er nauwelijks aanwijzingen dat er een internationale markt voor topbestuurders zou zijn, waar in de discussie over topinkomens wel geregeld naar verwezen wordt.

Het komt niet vaak voor dat Nederlandse bestuurders naar het buitenland vertrekken, maar het gebeurt wel. Zo stapte FrieslandCampina-baas Cees 't Hart (rechts op foto) dit jaar over naar de Deense bierbrouwer Carlsberg. Beeld anp

Dit stelt de Rotterdamse socioloog Rob Timans op basis van promotieonderzoek dat hij deed naar de Nederlandse bedrijfselite in 1976 en in 2009. Volgens het onderzoek, waarin de samenstelling van de top van 113 bedrijven en de twintig grootste financiële instellingen werd vergeleken, was bijna veertig jaar geleden 9 procent van de toplieden buitenlands. In 2009 was dat opgelopen tot 20 procent.

Internationale elite

Gezien de grote veranderingen in de economie sinds de jaren zeventig - de uitbreiding van de Europese Unie, de opkomst van internet - had de opmars van de buitenlanders, stelt Timans, veel groter moeten zijn als er echt een internationale markt was.

Volgens de socioloog zijn de topbestuurders in Nederland wel internationaler geworden, zowel qua nationaliteit als qua carrière, door een tijdje te werken in het buitenland. 'Toch blijkt het idee van een internationale elite, die over de hele wereld zou opereren en zich overal kan vestigen, op basis van mijn onderzoek niet op te gaan.'

Die internationale markt voor bestuurders duikt wel vaak op in de discussie over topinkomens. ING voerde het argument afgelopen voorjaar nog aan, bij de verhoging van de beloning van zijn top. De kloof met vergelijkbare bedrijven in het buitenland is 'onhoudbaar groot', aldus de bank.

Ook VNO-NCW haalt de internationale positie er geregeld bij. De werkgeversvereniging is 'verbaasd' over het onderzoek. Volgens VNO-NCW-directeur Niek Jan van Kesteren is het Nederlandse bedrijfsleven vergaand geïnternationaliseerd, en blijkt uit deze studie bijvoorbeeld dat de helft van de bestuursvoorzitters een internationale achtergrond heeft: het zijn buitenlanders, of Nederlanders die in het buitenland gewerkt of gestudeerd hebben.

Het komt niet vaak voor dat Nederlandse bestuurders naar het buitenland vertrekken, maar het gebeurt wel. Zo stapte FrieslandCampina-baas Cees 't Hart dit jaar over naar de Deense bierbrouwer Carlsberg. Voor zover bekend speelden financiële motieven daarbij geen rol. Beloningsdeskundige Camiel Selker van FocusOrange bevestigt het beeld uit het onderzoek. 'Als er echt een internationale mobiele elite was, zouden lokale beloningsverschillen veel kleiner zijn. De Nederlandse topmanager zit nog steeds maar rond de 50 procent van zijn Amerikaanse evenknie; blijkbaar valt het met die mobiliteit wel mee.' Selker wijst erop dat de beloning bij lagen onder de raden van bestuur een grotere rol speelt. Daar is de internationalisatie - en de beloningsdruk - groter.

Machtsbasis

De Nederlandse bedrijfselite is al decennia opmerkelijk stabiel. Bestuurders uit hogere milieus, met een hoge opleiding, vormen volgens Timans' proefschrift nog steeds de machtsbasis. Afkomst speelt minder een rol dan midden jaren zeventig: mensen uit lagere milieus kunnen nu ook de top bereiken. Bij opleidingen wordt de kloof alleen maar groter. Zonder goede opleiding (zeker hbo, liefst universitair) is het vrijwel onmogelijk de top van het bedrijfsleven te bereiken, stelt de socioloog van de Erasmus Universiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden