Internationale gemeenschap uit steeds meer kritiek op Birma

De liefde tussen de wereld en Birma is een beetje over. De juichstemming over de democratische veranderingen in het door militairen geregeerde land is omgeslagen in scepsis en regelrechte kritiek.

null Beeld getty
Beeld getty

De secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Ban Ki Moon, was de eerste om het bewind de oren te wassen over de vervolging van de Rohingya-minderheid. Zijn kritiek werd kort daarna overgenomen door de Amerikaanse president Obama die waarschuwde voor het vastlopen van alle hervormingen in Birma.

Een ongekend aantal wereldleiders was donderdag aanwezig in de Birmese hoofdstad Naypyidaw. Behalve Obama en Ban Ki Moon waren ook de regeringsleiders van India, China, Rusland, en bijna alle zuidoost-Aziatische landen aanwezig op de Aziatische topconferentie die voor het eerst in Birma werd gehouden. De aanwezigheid van zoveel leiders werd gezien als een bekroning van de hervormingen die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden.

null Beeld getty
Beeld getty

Positieve kanten

De kritiek van Obama en Ban Ki Moon maken echter duidelijk dat die hervormingen nog lang niet ver genoeg gaan. Obama erkende de positieve kanten: duizenden politieke gevangenen zijn vrijgelaten, er worden vredesgesprekken met etnische rebellen gevoerd, er zijn economische hervormingen, onafhankelijke media zijn toegestaan, en er is een begin van een democratie. Maar al die veranderingen staan nu, na een paar jaar, alweer zwaar onder druk. De hervormingen gaan niet snel genoeg, zegt Obama in een interview met de Birmese oppositie-website Irrawaddy.

Hij somt vervolgens alle punten op waar mensenrechtenorganisaties zich de laatste jaren zorgen maken: 'Op sommige terreinen gaat het zelfs achteruit. Ex-politieke gevangenen wordt het leven nog steeds moeilijk gemaakt, journalisten worden gearresteerd, en één journalist, Aung Kyaw Naing is tragisch en zinloos vermoord.

'Wij zijn ook diep bezorgd over de (...) behandeling van de Rohingya en andere moslim-gemeenschappen die lijden onder discriminatie en misbruik.' De woorden van de president weerspiegelen de aanzwellende kritiek op de Birmese leiding. De stemming begint steeds meer te lijken op die van het begin van de hervormingen. Toen de militaire junta in 2008 een nieuwe Grondwet introduceerde werd die weggehoond. Het referendum waarmee de wet werd 'goedgekeurd' werd afgedaan als een lachertje, en de Grondwet zelf niet minder. De 'democratie' die daarin is vastgelegd geeft alle macht aan de militairen. Een kwart van het parlement bestaat uit ongekozen militairen, en de president moet een militaire achtergrond hebben. De verkiezingen van 2010 werden eveneens uiterst sceptisch ontvangen.

null Beeld getty
Beeld getty

Steunpilaar

Pas toen oppositieleidster Aung San Suu Kyi werd vrijgelaten, en zij met haar oppositie mocht toetreden tot het parlement begon het beeld te kantelen. Er leek écht iets te gebeuren in Birma. President Thein Sein liet een groot aantal politieke gevangenen vrij, stond vrije media toe, opende de grenzen voor buitenlandse bedrijven. De wereld juichte, en Aung San Suu Kyi deed mee: zij betuigde zich een loyale steunpilaar voor het nieuwe bewind en riep herhaaldelijk het buitenland op Thein Sein en de hervormingen te steunen.

Haar toon is onlangs drastisch veranderd. Zij begon het westen te waarschuwen tegen 'over-optimisme'. Ook zij ziet het hervormingsproces langzaam vastlopen. Birma dreigt terug te glijden naar 2010. De verkiezingen van 2015 worden de lakmoesproef voor het bewind. Kan Aung San Suu Kyi presidentskandidaat worden? De huidige Grondwet verbiedt dat, en zal dus gewijzigd moeten worden. Maar het door (ex-)militairen gedomineerde parlement lijkt daar niets voor te voelen. Voor veel kritici is dit een bewijs dat de militairen geen echte hervormingen willen.

Rechteloos

De arrestaties van demonstranten en journalisten hebben duidelijk gemaakt dat de nieuwe vrijheden in Birma elk moment weer ongedaan gemaakt kunnen worden. De behandeling van de Rohingya is een andere doorn in het oog van het buitenland. De leden van deze moslimminderheid zijn rechteloos. Zij worden niet erkend als Birmese staatsburgers. In 2012 werden dorpen en wijken van Rohingya in het westen aangevallen en met de grond gelijk gemaakt. Honderdduizenden Rohingya moesten vluchten. Zo'n 140.000 mensen zitten sindsdien in kampen, waar zij leven onder erbarmelijke omstandigheden. Internationale hulporganisaties wordt het werken in die kampen bijna onmogelijk gemaakt: ook een trekje van het 'oude' militaire bewind. De militairen hebben nog steeds de vinger op de knop waarmee zij alle hervormingen in een oogwenk ongedaan kunnen maken, en de angst wordt steeds groter dat zij dat zo willen houden.

null Beeld getty
Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden