Internationaal Gerechtshof bekijkt of Rusland schuldig is aan neerhalen MH17

Kan Rusland verantwoordelijk worden gesteld voor het neerhalen van vlucht MH17 en de beschietingen op de havenstad Marioepol en andere Oekraïense steden? Die vraag maakt deel uit van een rechtszaak waarover het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag zich vanaf vandaag buigt.

Een reddingswerker loopt langs een wrakstuk van MH17, september 2014. Beeld epa

Oekraïne heeft Rusland bij het Hof aangeklaagd wegens steun aan terroristische groeperingen, lees: de pro-Russische separatisten in het oosten van Oekraïne. Rusland zou financiële en militaire hulp hebben geleverd aan de separatisten die daar twee pro-Russische rebellenrepubliekjes hebben uitgeroepen. Daarmee heeft Rusland volgens Kiev de Internationale Conventie ter Bestrijding van de Financiering van Terrorisme uit 1999 geschonden.

In de aanklacht wordt het Internationaal Gerechtshof ook gevraagd Rusland verantwoordelijk te stellen voor het neerschieten van vlucht MH17 in juli 2014, waarbij alle 298 inzittenden om het leven kwamen. Kiev wil dat het Hof Rusland opdraagt compensatie te betalen voor de ramp met het Maleisische toestel. Het Hof moet Rusland volgens Oekraïne ook opdragen onmiddellijk alle financiële en militaire hulp aan de separatisten te staken.

Jurisdictie van Internationaal Gerechtshof

Kiev beschuldigt Rusland er ook van dat het internationale conventies tegen discriminatie overtreedt door de manier waarop de Russische autoriteiten optreden tegen de Krim-Tataren en de etnische Oekraïners op het schiereiland Krim, dat drie jaar geleden door Russische troepen werd ingenomen.

Oekraïne beroept zich volgens volkenrechtdeskundige Aaron Matta van de Hague Council on Advancing International Justice op deze conventies omdat Rusland de rechtsmacht van het Hof niet automatisch erkent. Maar in de conventies, waarbij beide landen zijn aangesloten, aanvaarden zij de jurisdictie van het Internationaal Gerechtshof wel.

Kernpunt is volgens Matta de vraag of het Hof de redenering accepteert dat de rebellenrepubliekjes DNR en LNR volgens het verdrag als 'terroristische organisaties' kunnen worden bestempeld. Maar ook als dat het geval is duiken er nog tal van obstakels op. Rusland heeft steeds ontkend dat het troepen of wapens naar de separatisten heeft gestuurd, ook al zijn daar veel aanwijzingen voor.

Uitspraak over Transdnjestrië

Vooral als het gaat om MH17 zal het volgens Matta 'heel lastig' worden het Hof ervan te overtuigen dat Rusland verantwoordelijk is voor het neerhalen van het toestel, ook al omdat het internationale onderzoek naar de ramp nog steeds loopt. Volgens hem zal Oekraïne moeten aantonen dat het vliegtuig inderdaad met een door Rusland geleverde BUK-raket is neergehaald en dat de trekker werd overgehaald door een Russische militair of iemand die onder gezag van Rusland stond.

Matta verwacht dat Oekraïne zal verwijzen naar een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens over Transdnjestrië, waarin geconcludeerd werd dat Rusland verantwoordelijk kon worden gesteld voor een incident in de pro-Russische enclave Transdnjestrië in Moldavië, omdat het daar 'de facto' de controle had. Rusland heeft daar een aanzienlijke troepenmacht die de autoriteiten van de afvallige regio overeind houdt.

Die redenering zou het Internationaal Gerechtshof ook in deze zaak kunnen volgen, maar volgens Matta ligt de lat bij het Internationale Gerechtshof wel hoger dan bij het Europees Hof. Hij betwijfelt dan ook of de eis van Oekraïne dat Rusland compensatie betaalt voor de ramp met het toestel voorlopig veel kans maakt.

Zelfs wanneer het Hof tot de conclusie zou komen dat Rusland verantwoordelijk is voor het neerschieten van het toestel en Moskou opdraagt schadevergoeding te betalen, is het volgens Matta de vraag of dat er ooit van zal komen. 'Het Internationaal Gerechtshof heeft geen middelen om dat af te dwingen. Uiteraard zou het Moskou wel gezichtsverlies opleveren als het een uitspraak van het Hof naast zich neerlegt.'

Lees meer over rampvlucht MH17

Rechter besluit: verslagen over MH17 moeten openbaar worden
Het ministerie van Veiligheid en Justitie moet de verslagen openbaar maken van vergaderingen die ministers hadden over de vliegramp met toestel MH17. Dat heeft de Utrechtse bestuursrechter op 24 februari bepaald. De rechter zegt dat het ministerie onvoldoende heeft aangetoond waarom de documenten geheim moeten blijven.

Russische radarbeelden MH17-ramp volgens OM onbruikbaar
De door Rusland geleverde radarbeelden van het Oekraïense luchtruim ten tijde van het neerschieten van MH17 staan in het verkeerde format en kunnen daardoor onvoldoende worden uitgelezen om er conclusies aan te verbinden.

'Daders MH17 worden nog dit jaar bekend'
De Australische minister van Buitenlandse Zaken, Julie Bishop, zei in oktober op de Australische televisie dat de namen van de verantwoordelijken voor het neerhalen van vlucht MH17 voor het eind van 2016 bekend zouden zijn.

'Russen moeten stoppen met verspreiden van onzin over MH17'
'Rusland moet stoppen met het verspreiden van 'allerlei onzin' over de kwaliteit van het onderzoek naar de ramp met vlucht MH17', aldus premier Rutte in oktober vorig jaar. Nederland verwachtte volledige medewerking van de Russen bij het vervolg van het onderzoek. Deze uitspraak werd sterk bekritiseerd door de Russen, die er vervolgens op aandrongen dat de door hen geleverde radargegevens in het onderzoek betrokken zouden worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden