'Internaatziekte' trof Gijsen zelf

Hij heeft het tot aan zijn dood ontkend, maar bisschop Gijsen heeft jonge jongens misbruikt. De fanatieke bestrijder van 'de ziekte' homoseksualiteit is nu echt door de mand gevallen.

ROERMOND - 'Gijssens levenswerk: alle homo's uit de kerk', stond er op een spandoek tijdens de eerste grote homodemonstratie in Nederland, op de zaterdag voor pasen in april 1979 in Roermond. De naam van de bisschop was verkeerd gespeld, maar de boodschap was duidelijk: homoseksuelen pikten het niet langer dat Gijsen hen wegzette als tweederangs burgers. Volgens sommigen is het begrip Roze Zaterdag in Roermond geboren.


Kort daarvoor had de aartsconservatieve bisschop in een interview gezegd dat homo's geen volwaardig lid van de rooms-katholieke kerk konden zijn. Daarom moesten ze ook worden uitgesloten van de sacramenten. Enkele jaren later stuurde bisschop Gijsen een studentenpastor in Maastricht weg met de woorden: 'Jij bent homo? Dan ben je ziek. Meld je maar weer als je beter bent.'


Jo Gijsen ontpopte zich tijdens zijn episcopaat als een fel bestrijder van homoseksualiteit. Dat deed hij daarvoor ook al als godsdienstleraar op het kleinseminarie Rolduc in Kerkrade. Daar nam hij begin jaren zestig het initiatief om een ware razzia te houden onder tientallen leerlingen die werden verdacht van 'homoseksuele betrekkingen'. Godsdienstleraar Gijsen noemde dat 'de internaatsziekte'.


Hoe wrang is het dat de homofobe Gijsen zelf niet met zijn handen van jonge jongens kon afblijven. De klachtencommissie van het Meldpunt Misbruik RKK heeft de klachten van twee slachtoffers onlangs gegrond verklaard.


Eind jaren vijftig werd een 9-jarige jongen misbruikt door kapelaan Gijsen in Valkenburg - de priester dreigde zelfs met de hel als hij daarover zou praten. En begin jaren zestig werd een leerling van Rolduc door godsdienstleraar Gijsen misbruikt.


Eerder betitelde de klachtencommissie het gluren van Gijsen naar een masturberende jongen in zijn bed op de slaapzaal in Rolduc al als 'onbetamelijk'. Dat viel formeel niet onder seksueel misbruik, waardoor de klacht niet gegrond werd verklaard. Het is niet uitgesloten dat er meer klachten tegen de overleden bisschop zijn binnengekomen of nog zullen binnenkomen.


'Jezus, het is toch niet waar', was de eerste reactie van de journalist Twan Geurts, die als jongen op Rolduc zat en drie jaar geleden een boek schreef over het kleinseminarie. Bij de beschuldiging van het gluren door het gordijn van de chambrette had hij nog het idee dat er een hetze tegen de oud-bisschop werd gevoerd. Maar 'de prediker van de moraal' is nu echt door de mand gevallen.


Volgens hem gingen er al eerder geruchten over Gijsen en jongetjes, ook toen deze nog kapelaan in Valkenburg was. 'De heilige boon blijkt zichzelf op een misdadige manier te hebben misdragen', aldus Geurts. 'Schijnheiligheid is wel een heel eigen rooms-katholieke deugd.'

Homoseksuele homohaters

Is dit een nieuwe variant op de 'homohater die zelf homo is'? Voorbeelden daarvan zijn er genoeg. Zoals de Amerikaanse streng christelijke dominee Ted Haggard, die vanaf de kansel homoseksualiteit scherp veroordeelde, maar in 2006 moest toegeven dat hij zich 'seksueel immoreel' had gedragen door zijn contact met een mannelijke prostitué. Of de Amerikaanse conservatieve politicus Larry Craig, fel tegenstander van het homohuwelijk, die zich aanstootgevend had gedragen op een herentoilet. Of de Belgische pedojager Marcel Vervloesem, die in 2006 werd veroordeeld voor kindermisbruik.


Volgens aanhangers van de Oostenrijkse psychiater Sigmund Freud zijn homohaters gefrustreerd vanwege hun eigen onderdrukte homoseksuele gevoelens. Sommige wetenschappers claimden daarvan zelfs 'bewijzen' te hebben.


Een Canadees onderzoek ontkrachtte vorig jaar die populaire psychologische verklaring: de gemiddelde homohater worstelt niet met homoseksuele gevoelens.


Gijsen heeft het misbruik tot aan zijn dood ontkend. Volgens kerkhistoricus Peter Nissen zal de erkenning van het misbruik door de klachtencommissie voor velen een bevestiging zijn van een vermoeden dat ze al hadden. De behoudende gelovigen, die de kerkleider van de rechte leer altijd hebben gevolgd en gesteund, zullen zich bedrogen voelen.


'Ook de katholieken aan wie Gijsen de strenge moraal jarenlang heeft opgelegd, zijn slachtoffer', zegt Nissen. Het misbruik legt volgens hem de dubbele moraal in de katholieke kerk bloot: 'Op de preekstoel de strenge leer verkondigen en ondertussen zelf sjoemelen met die leer.'

Bisschop Wiertz: Gijsen heeft 'schande verwekt'

Bisschop Frans Wiertz van Roermond noemt het seksueel misbruik door zijn voorganger Jo Gijsen een schande. Tijdens een zogenoemde boeteviering in de Onze Lieve Vrouwebasiliek in Maastricht erkende hij maandagavond dat de kerk het moeilijk vindt schuld onder ogen te zien.


'Wij zijn er in Nederland en in ons bisdom nog deze week op een pijnlijke wijze mee geconfronteerd dat een bisschop, priesters en kloosterlingen hun macht misbruikten en afbreuk hebben gedaan aan hun kerkelijke zending. Ze hebben schande verwekt, door daden te verrichten die het daglicht niet kunnen verdragen: misbruik van kinderen en jongeren. Erger kan niet.'


Aanleiding voor de boeteviering in de lijdensweek was de inzegening van het kunstwerk De weg naar verzoening, in aanwezigheid van misbruikslachtoffers. 'Het doet pijn met deze sinistere zwarte kanten van de kerk te worden geconfronteerd', zei Wiertz in zijn preek. 'Wij ervaren het als een erfschuld die haast niet meer is goed te maken.' Hij hekelde ook de houding van de kerk. 'Ze wilde niet herinnerd worden aan de vlekken op haar eigen blazoen', aldus de bisschop van Roermond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden