Intelligente variatie op het bekende actiewerk

Men in Black van Barry Sonnenfeld. Met Tommy Lee Jones, Will Smith, Linda Fiorentino. In 71 theaters, waaronder Tuschinski 3 en City 1 Amsterdam, Tuschinski 2, Metropole 2 en Pathé 8 Den Haag, Pathé 5, Imax en Lumière 1 Rotterdam....

Terwijl Speed 2 in vijf weken in de Amerikaanse bioscopen 43 miljoen dollar bij elkaar schraapte, bracht Men in Black binnen drie weken meer dan 150 miljoen dollar op. De science fiction-komedie van Barry Sonnenfeld is momenteel de grote zomerhit, alleen overtroffen door Steven Spielbergs tweede Jurassic Parc, die de 220 miljoen dollar in negen weken oversteeg.

Wanneer het artistieke festival van Locarno Men in Black als openingsfilm kiest, dan is er wat aan de hand: een succesvolle publieksfilm die afwijkt van het normale gooi- en smijtwerk. En dat is ook zo, tot op zekere hoogte. Men in Black gaat uit van formulewerk en dolt daarmee. Het lijkt een film waarmee makers en publiek samen kunnen spelen.

Verhaal? Nauwelijks, zeker niet in de zin van een normaal opgebouwd verhaal met kop en staart. Het scenario van Ed Solomon is ontleend aan een niet eens zo populaire strip van Lowell Cunningham en het echte verhaal is pas achteraf uitgeschreven door Steve Perry in een gelijknamig boek náár het filmscenario.

In de film zijn de personages typische stripfiguren en hun avonturen worden ook schoksgewijs verteld, zoals in een stripboek, niet als in een roman. Een frisse benadering, waarvoor regisseur Barry Sonnenfeld de geknipte uitvoerder is. Hij heeft immers niet alleen Get Shorty gemaakt maar ook de twee bizarre films over de Addams Family.

Het gegeven van Men in Black is dat de aarde geïnfiltreerd is met meestal niet van echte mensen te onderscheiden buitenaardse wezens. Een speciale geheime Zesde Divisie (begrijp je wel) bestrijdt de kwaadaardige aliens, die in levensgevaarlijke, mensen verzwelgende libellen kunnen veranderen.

J (Will Smith) is zo'n agent van de Zesde Divisie. De kennismaking met hem is typerend voor het soort humor waarop de film drijft. Een groep Mexicaanse illegale immigranten wordt aangehouden bij de Amerikaanse grens. De douane pikt de mensen op, maar dan komt een in donker pak en donkere zonnebril gehulde man aanrijden. Hij pikt uit de groep Mexicanen de echte 'illegaal' op (de rest mag gewoon door, daar wordt de natie niet door geschaad), voert hem af en vernietigt hem zodra hij zich letterlijk ontpopt als een monsterlibelle.

De verbaasde getuigen worden door J bestraald met een soort grote pen en verliezen hun geheugen. Op het moment dat je nog niet beter weet, lijkt die enge man in het zwart de grote schurk, maar later blijkt dat hij mensen alleen maar tegen het schorem uit de ruimte wil beschermen. Dat geheugenverlies - naar believen een uur, een dag of nog langer - is alleen maar om herinneringen aan nare momenten weg te wissen. Vrede op aarde.

J recruteert een snelle en slimme New-Yorkse agent (Tommy Lee Jones) voor de Zesde Divisie als zijn beoogde opvolger. Hij wordt agent K en ziet voorlopig met verbazing aan wat hem allemaal overkomt. Hoewel K uiteindelijk vrolijk meedoet met J, blijft hij toch altijd een beetje de buitenstaander, de gewone mens tussen de onnatuurlijke personages.

De absurditeit van de eerste helft maakt Men in Black tot een ongewone en intelligentere variatie op wat de film verder in wezen is: het zoveelste spel met bekende elementen uit het horror-, actie- en science fictiongenre. Veel special effects, enkele ongebruikelijke locaties (zoals een achtervolging in het Guggenheim Museum), maar gelukkig ook veel humor.

Naarmate het 'verhaal' zich ontwikkelt, nemen de verrassingen af. De karakters krijgen meer vlees en Men in Black wordt gewoner. De absurditeit en het surrealisme consequent volhouden, dat ging de producenten te ver.

Jammer, anders was Men in Black uniek geweest, nu is hij alleen bijzonder in zijn genre. De afwijkingen blijken genoeg om de liefhebber in extase te brengen en zelfs bewondering te wekken van de toch cinematografisch strenge festivaldirecteur Marco Müller in Locarno, maar in de kern blijft het een zoveelste uitvoering van een formule die de beperkte, louter op instant-plezier gerichte en geen moment van enige psychologische of wat dan ook voor diepgang getuigende visie van het tegenwoordige Hollywood bevestigt.

Peter van Bueren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden