Intelligente terriër miste sterk gezag

Ruim zes jaar had de FNV-voorvrouw te kampen met een verdeelde achterban. Het lukte haar niet de regie te pakken.

Vriend en vijand zijn het er over eens: het had niet anders af kunnen lopen met de machtigste vrouw van Nederland. Agnes Jongerius (51) zal in de loop van 2012 voortijdig vertrekken als voorzitter van vakcentrale FNV. En dat terwijl ze, volgens ingewijden, het liefst blijft zitten. 'Het is heel tragisch. Ze ziet dit als een persoonlijke nederlaag.'


Al maanden wordt gespeculeerd over haar vertrek. En zelfs nu duidelijk is geworden dat in de nieuwe vakbond geen plaats voor haar is, blijft ze nog een paar maanden. 'Ze voelt zich verantwoordelijk voor de transitie', zegt een FNV'er. 'Bovendien geeft ze zo een signaal af dat ze zelf de regie neemt. Waarschijnlijk heeft ze hierdoor minder het gevoel dat ze het veld móet ruimen. '


Ruim zes jaar geleden trad ze aan als opvolger van Lodewijk de Waal. Naar de buitenwereld was 'wauw' haar eerste reactie op haar nieuwe baan. In de jaren daarvoor had de historica, die bekendstaat als een intelligente terriër en stampvoetende onderhandelaar, al naam gemaakt. Mede dankzij haar werd in 2002 een akkoord gesloten over de WAO, om de instroom van arbeidsongeschikten af te remmen. 'Dat akkoord loste destijds een van de grootste problemen van Nederland op', zegt Niek-Jan van Kesteren, directeur van werkgeversorganisatie VNO-NCW.


Ook bij de Museumpleindemonstratie, die nog steeds geldt als een van de hoogtepunten uit de FNV-geschiedenis, speelde de toenmalige vicevoorzitter een belangrijke rol. Ruim 250 duizend mensen kwamen in actie tegen het kabinetsplan om het prepensioen te beperken.


Ondanks deze successen kreeg zij als FNV-voorzitter meteen te maken met een al langer sluimerend vakbondsprobleem: de verdeeldheid binnen de achterban. Met aan de ene kant de gematigden, die met overleg oplossingen zoeken voor veranderingen. En aan de andere kant degenen die naar het spandoek, de actiepet en het stakingsrecht grijpen om de verworven rechten te behouden. 'Zij koos net als haar voorganger voor de klassieke aanpak: het overleg', zegt Van Kesteren. 'Dat heeft haar niets opgeleverd.' Zodra ze een verandering wilde doorzetten, resulteerde dat in hoon vanuit haar achterban.


'Alle debatten zijn afgelopen jaren gestrand op het behoud van verworven rechten', voegt een FNV'er toe. 'Er heerst een gevoel waarin werknemers zich slachtoffer voelen. Het is de vakbeweging niet gelukt de regie te pakken.' Volgens mensen die Jongerius goed kennen, is dat deels aan haar te wijten. 'Haar voorganger Lodewijk de Waal was beter in staat zijn gezag te laten gelden en zijn zin door te drukken.' Ook communicatief was Jongerius niet altijd de sterkste. Zo noemde ze de werkgevers in een boze bui 'het tuig van de richel'. En liet ze zich in een interview met de Volkskrant ontvallen dat ze in haar strijd tegen de verhoging van de AOW-leeftijd (in 2009 nog haar inzet) met Wilders zaken wilde doen.


Toch is haar einde als voorzitter niet zozeer aan haar te wijten, is de heersende mening, maar aan de groeiende spanningen binnen de FNV-achterban, de structuur van de vakbeweging en een economische crisis waardoor grote ingrepen in het sociale stelsel noodzakelijk werden. 'Het is moedig dat ze ondanks alle problemen bij de FNV niet weggelopen is voor zware beslissingen', zegt Van Kesteren, verwijzend naar het recent gesloten pensioenakkoord. 'Het heeft haar wel de kop gekost.' Dit akkoord is haar wapenfeit, voegt een betrokkene toe. 'Maar tevens haar Waterloo.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden