Intelligente schaker die steevast op drie borden tegelijk speelde

In onderhandelingen was Wouter Bos een lastig te doorgronden tegenstander. Dankzij zijn grote intellect en kennis vierde hij triomfen, maar hij maakte ook personele misrekeningen....

Yvonne Doorduyn en  Douwe Douwes

den haag Tot het laatste moment de kaarten tegen de borst, scherp aan de wind varen en dan iedereen verrassen; de manier waarop Wouter Bos vertrekt uit Den Haag is kenmerkend voor zijn opereren als politicus. Niemand verwachtte het, niemand wist het – zijn politieke tegenstanders zullen het beeld direct herkennen. Het slimste jongetje van de klas, misschien wel van zijn hele politieke generatie, verlaat de politiek.

Twee studies rondde hij cum laude af en ook als politicus etaleerde Bos gretig zijn intellect. Het bracht hem grote triomfen. Zijn optreden in de bankencrisis wordt alom geroemd. Met gemak wandelde hij door Kamerdebatten, waarin de oppositie meestal geen enkele vat op hem kreeg. Terwijl hij op de achtergrond coalitieruzies over de JSF of het crisispakket uitvocht, doceerde hij de Kamer over de kansberekening die ten grondslag lag aan een miljardenlening voor ING. Zonder spiekbriefje.

Zijn eigen partij loodste hij behoedzaam door het mijnenveld van de integratiekwestie. Wouter Bos is een dossiervreter en een controlfreak, soms haast emotieloos.

Zijn grote intellect maakte Bos ook kwetsbaar. Hij heeft de capaciteiten om ieder probleem van eindeloos veel kanten te benaderen en deed dat ook. Hij dacht daardoor niet in dogma’s. Zo was het voor Bos niet meer dan logisch dat ouderen met een hoog inkomen meebetalen aan de AOW. Het CDA van Jan Peter Balkenende wist daarop echter zonder moeite het stempel ‘onbetrouwbaar’ op hem te plakken (‘U draait en u bent oneerlijk’). Het zou drie jaar later culmineren in de val van het kabinet, omdat Bos zich de suggestie van een slappe ruggegraat niet nog eens liet aanleunen.

De PvdA-leider schaakte steevast op drie borden tegelijk: de merites van de zaak telden, maar ook de beeldvorming en het partijbelang. Het gegoochel met agenda’s maakte Bos tot een lastig te doorgronden onderhandelaar. Tegenspelers wisten vaak niet waar ze met hem aan toe waren.

Zijn politieke loopbaan laat zich schetsen als een achtbaan: een dollemansrit die af en toe gestaag ratelend grote hoogten bereikt, maar ook als een dolle omlaag kon schieten. Heer en meester bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006, het premierschap haast op zak, en nog geen acht maanden later roemloos ten onder in de tweestrijd met Balkenende. Man van het Jaar bij de bankencrisis in 2008, ‘leugenaar’ (Verdonk) met een rood hoofd vlak voor de val van het kabinet.

Hij was ook de man van personele misrekeningen – de ministers Vogelaar en Cramer zouden volgens hem de ‘sterren’ van Balkenende IV worden. De één moest hij binnen twee jaar wegens disfunctioneren vervangen, de ander bleek pijnlijk zwak.

De afgelopen weken leek hij klaar om een volgend kabinet te leiden. Sterker, hij zéi al dat dat zijn ambitie was. In de verkiezingsdebatten was hij in topvorm. Tegenover Wilders trof hij de juiste zelfbewuste toon. Voor hem was toen al duidelijk dat zijn verblijf in Den Haag eindig was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden