Intelligent, humorloos en zonder angst

Hij slaat wel eens een balletje. Een goede tennisser is hij niet, maar als iemand die rookt noch drinkt is hij fit, en als man met ook fysiek een militaire achtergrond houdt hij het rennen over de baan lang vol....

Deze week won hij de presidentsverkiezingen in Rwanda. Daaraan voorafgaand heeft hij al menig andere overwinning geboekt, en daarbij ook slachtoffers gemaakt.

Kagame komt uit Gitarama, in het midden van Rwanda. Hij is een Tutsi, lid van het volk dat zo'n 15 procent van de bevolking uitmaakt. Zijn familie behoort tot de koninklijke Bega-clan. In 1959 ging hij met zijn naasten het land uit, naar het buurland Uganda, om aan de vervolging door Hutu's te ontkomen. In Uganda ging hij naar school en begon hij zijn carrière.

Vraag vriend of vijand wat zijn sterkste kant is, en bijna iedereen zal zeggen: zijn discipline. Als soldaat zowel als politicus kwam en komt dit hem zeer van pas. Kagame volgde een militaire opleiding in Fort Lavenworth in de Verenigde Staten. Jaren later nog zouden hooggeplaatste Amerikaanse collega's hem om zijn krijgsinzichten prijzen. En binnen Afrika bestaan nauwelijks betere legers dan het Rwandese.

Het buurland Uganda profiteerde ook van Kagame's militaire kwaliteiten. Hij was een van de eersten die samen met Yoweri Museveni, de latere president van Uganda, de guerrillastrijd tegen Milton Obote opnam. Museveni, de 'oudere broer' met wie Kagame ruim tien jaar later ruzie zou krijgen, beloonde hem na de overwinning met de leiding van de Ugandese veiligheidsdienst. Daar zou Kagame ook naam maken als iemand die voor martelingen niet terugschrok en die als 'ongenadig' bekendstond.

In 1990 begon het Rwandees Patriottisch Leger (RPA) vanuit Uganda aan de opmars tegen het Hutu-bewind van Juvénal Habyarimana in Rwanda. De leider van het RPA, de populaire Fred Rwigyema, kwam al na enkele dagen om het leven. Kagame nam het van hem over en leidde zijn mensen vier jaar later naar een gewapende overwinning.

Aan die overwinning ging een genocide door Hutu-milities vooraf, die aan minstens een half miljoen Tutsi's en gematigde Hutu's het leven kostte.

Op zeven april 1994, nadat een vliegtuig met Habyarimana aan boord onder nog steeds onopgehelderde omstandigheden was neergehaald, begon de volkenmoord, die ruim van tevoren was voorbereid en gruwelijk effectief bleek.

In diezelfde 'honderd dagen' heeft het RPA, zo menen mensenrechtenorganisaties als Human Rights Watch, zelf ook naar schatting dertigduizend mensen de dood ingejaagd.

Het is een zaak die tot op de dag van vandaag voor Kagame en de zijnen niet bespreekbaar is, en die waarschijnlijk ook Carla del Ponte daarom haar baan heeft gekost als aanklager in het Rwanda-tribunaal. Het RPA en zijn politieke vleugel, het RPF, zouden inmiddels een 'overwinnaarsrecht' toepassen. Vrije discussie hierover is vrijwel onmogelijk.

Mensen die Kagame kennen van gesprekken achter gesloten deuren noemen hem 'openhartig, hardwerkend en hard'. Hij is dan bereid alles te bespreken, maar zal ook geen millimeter afwijken van wat hij ziet als zijn belangrijkste doel: de stabiliteit bevorderen in een land dat nog steeds kampt met de trauma's van de genocide van 1994. 'Voor die stabiliteit wil men een verlicht despoot als Paul Kagame graag op de koop toenemen', zo meent een westers diplomaat.

Aan Afrikaanse leidersjovialiteit en oppervlakkige bonhommie heeft Kagame een geweldige hekel. Hij weet zich omringd door 'haviken', die voor een deel nog steeds uit zouden zijn op een gewelddadige wraak voor de volkenmoord tegen de Tutsi's en die ondertussen zelf corrupte politiek bedrijven. Kagame staat tussen hen allen bekend als een spartaans levende man. Bijzonder intelligent, in het openbaar vrijwel humorloos, en voor niets en niemand bang.

Dat laatste is een karaktertrek die op geen enkele manier in zijn fysieke verschijning lijkt terug te vinden. De frêle Kagame, de magere man met het brilletje, is wel een van de laatsten in wie men een briljante generaal en een geslepen politicus zou vermoeden. Toch is hiervan sprake, zoals ook zijn tegenstanders in de negen jaar sinds de genocide hebben ervaren. Hij zal er niet over pochen. Zolang hij zijn zin maar krijgt, zijn overwinning behaalt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden