Intellectuele bezwering van het kankerleed

'Kanker. Kankeren. Kankerstok. Kankerlijer.' De vrouw proeft de woorden op haar tong. Uit alle macht probeert ze het bericht van haar ziekte tot zich door te laten dringen....

Marian Buijs

Welmoed Doorenbos is professor, doctor in de letteren. Met haar rode baseball-petje en grijze duster oogt de actrice Nettie Blanken zowel ontredderd als onverzettelijk. Haar gezicht staat zo strak als een masker. Beheersing gaat boven alles. Vooral geen emoties tonen, analytisch te werk gaan. Zo gaat ze immers zelf ook met haar studenten om?

In de loop van twee uur zien we hoe deze vrouw langzaam aftakelt en het ten slotte uitschreeuwt van de pijn. Kwetsbaar wordt ze, hunkerend naar warmte en aandacht. Het is een verlangen dat ze bij zichzelf voortdurend bestrijdt. Ze houdt zich vooral flink. Wie vraagt naar haar welzijn, krijgt steevast als antwoord: prima.

Nettie Blanken moest en zou Espr!t, een Amerikaans stuk, spelen. En dat is aan alles te merken. Met haar kaalgeschoren hoofd straalt Blanken een grote kracht uit. De schrijfster, Margaret Edson, die zelf op de oncologie-afdeling van een New Yorks ziekenhuis werkte, heeft geprobeerd de klinische benadering van artsen te laten rijmen met de analytische geest van Welmoed.

Om haar stuk ook een filosofische laag te geven, laat Edson deze Welmoed gespecialiseerd zijn in de sonnetten van John Donne, tijdgenoot van Shakespeare, waarin het onophoudelijk gaat over de dood. Maar in plaats dat dit diepte geeft, lijkt het eerder alsof dat thema er met de haren is bijgesleept. Het is alsof de schrijfster olie op het water heeft gegooid, de twee elementen weigeren zich te mengen.

Daarbij komt dat Edsons stuk nogal uitleggerig is. Alle stadia die een kankerpatiënt doormaakt, worden minutieus uit de doeken gedaan. Daardoor is het in eerste instantie een aanklacht tegen de medische stand die zich meer bekommert om eigen onderzoek en publicaties dan om het welbevinden van de patiënt.

Toch zou zo'n aanklacht harder aankomen als er meer ruimte was voor emoties. Dat de weerstand van Welmoed ten slotte breekt, krijgt wel erg weinig tijd. Strijards heeft het stuk strak geregisseerd om niet in de valkuil van het sentiment te vallen. Blanken stapt gedurig in en uit haar rol. Aan het begin voorspelt ze ons doodleuk dat ze nog maar twee uur heeft en dat ze, zonder de plot weg te willen geven, zal sterven aan het eind.

Wat je bij al die nuchtere humor mist, is ontroering. Pas aan het eind als Welmoeds oude lerares op bezoek komt en bij Welmoed in bed kruipt, werkt dat wel emotionerend. Maar die emoties komen erg laat.

Het blijft een moedige onderneming en Blanken levert een respectabele prestatie, maar de voorstelling lijdt uiteindelijk aan dezelfde afstandelijkheid die de analytische Welmoed ten toon spreidt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden