Integratie is een mooi woord

Mohammed El Hilali zit zich nu een jaar te verbijten in zijn flat in Amsterdam-West. Hij zou politieman worden, een van de allochtonen die met tromgeroffel en trompetgeschal werden binnengehaald....

MARTIN SOMMER

Maar het is in zijn geval niet gelukt, en hij is niet de enige. Mohammed El Hilali is nu 35 en verbitterd. 'Integratie, het is een mooi woord', is zijn openingszin. Zijn vrouw en zijn schoonmoeder voegen er het hunne aan toe. Evenmin vleiende woorden, voor de politie in het bijzonder en voor de Nederlandse samenleving in het algemeen.

Twee jaar geleden werkte Mohammed nog als bagage-employé op Schiphol. Hij zag in een advertentie dat die pet ons allemaal past, en in de eerste plaats gekroesde hoofden. Het televisieprogramma Paspoort, dat toen nog bestond, droeg dezelfde boodschap uit. We hebben je nodig! Mohammed reflecteerde en mocht meedoen aan een psychologische test, twee weken lang in de Achterhoek. Nederlands sprak of schreef hij op dat moment totaal niet, maar de selectie passeerde hij met glans. 'Ze zeiden zelfs: Mohammed, jij bent veel te goed. Jij moet naar de politie-academie! Terwijl ik de taal nog helemaal niet beheerste.'

Om kort te gaan: Mohammed kreeg louter schouderklopjes, leerde Nederlands met een stoomcursus van vier maanden intern in Apeldoorn, en mocht vervolgens beginnen aan de Amsterdamse politieschool. Een district was voor hem uitgezocht: het bureau Raampoort in Amsterdam. Het gala-uniform hing al thuis in de kast. Hij laat zijn goede rapporten zien. Dertien vakken, allemaal voldoende, sport, sociale vaardigheden, stressbestendigheid, noem maar op. Behalve Nederlands, daar staat een asterisk: moet nog flink aan gewerkt worden. 'Meer dan gemotiveerd', is een extra aantekening onderaan op het papier.

Toch ging het mis. Mohammed heeft zich ziek gemeld en is zelf met de school opgehouden. Discriminatie van medestudenten, opgeteld bij een volkomen gebrek aan begeleiding door de docenten, zegt hij. 'Ze wilden niet naast me zitten in de kantine. Ze verstopten zich als ze samen met mij een werkstuk moesten maken. De docent zei: weer een allochtoon, je gaat er toch uit.'

Schooldecaan Van Aalderen is een andere mening toegedaan. 'Hij is drie keer teruggeplaatst omdat zijn Nederlands niet goed genoeg was. Normaal mogen ze een onderdeel één keer overdoen. Als het dan nog niet goed is, gaan ze eruit. Bij hem had het na drie keer echt geen zin meer. Een treurig geval.'

Statistieken zijn er niet van. We stoppen het hele land in de computer, maar sommige dingen zijn te pijnlijk om ze te becijferen. Discriminatie bij de korpsen is tot daaraan toe, die kun je met harde hand de kop indrukken. Maar dat het niet lukt voldoende allochtone studenten tot een niveau op te leiden waarop ze als politieagent kunnen functioneren, wordt door de politie liever verzwegen. Je moet het zoeken in het personeelsblad Tijdschrift Amsterdamse Politie. Daar staan de collega's in die met eervol ontslag zijn gegaan. Opvallend veel Hassans en Mehmets hebben het korps verlaten. Niet omdat ze zich misdroegen. Maar omdat het toch te hoog gegrepen was. Terwijl we allemaal zo verschrikkelijk graag willen. Misschien wel té graag willen.

Jan Bakker is met zijn trui een zéér Hollandse Coördinator Begeleiding Allochtone Cursisten van de Amsterdamse politieschool. De waaier van folders, brochures en papers die hij op tafel heeft uitgespreid, illustreert hoe hartstochtelijk ze hier van allochtone kandidaten dienders willen maken. Jan Bakker onderstreept de goede bedoelingen van de school met flap-overs en een duizelingwekkend aantal opstap-, instroom-, adoptie-, voorschakel- en begeleidingsprogramma's.

De waaier van opstap, instap en doorstap bewijst tegelijk hoe moeilijk het is. En dat de goede wil - of het kwade geweten, het is maar hoe je het bekijkt - hele treurige onbedoelde gevolgen kan hebben, bewijst het verhaal van Mohammed El Hilali. Hoe is dat mogelijk? Jan Bakker heeft een cirkel op zijn flap-over geviltstift, de cirkel van mooie principes en afgeschoven verantwoordelijkheid (zo noemt hij het zelf overigens niet).

Bovenaan staat de politiek, die bepaalt dat we in het jaar 2000 25 procent allochtone politiemensen willen hebben. Dus de politiekorpsen werven als malloten, stropen de koffie- en theehuizen af, serveren Turkse en Marokkaanse hapjes. Welkom, welkom, meer dan welkom! De volgende stap in de cirkel is de selectie. Die is streng, maar het korps blijft verantwoordelijk voor zijn kandidaten. En de korpsen hebben geen belang bij afvallers, want dan kan het wervingsfeest weer van voren af aan beginnen. Zodat de selectie wel eens iets minder streng wil uitpakken dan voor autochtone kandidaten.

Dan komt het 'voorschakeltraject', waarvan de taalcursus in Apeldoorn deel uitmaakt. En vervolgens de politieschool, die 'selectie' wel eens schuchter laat weten dat de cursisten nog niet rijp zijn. En te horen krijgt: 'het korpsbeleid bepaalt dat. . .' Want de korpsen zijn soeverein. Mohammed El Hilali is inmiddels afgevallen, maar de cirkel is pas echt rond wanneer de zojuist klaargestoomde politie-agenten hun intrede in het korps doen. Om daar met hun kop tegen de muur te lopen omdat de taalbeheersing onvoldoende is. Nederlands kun je niet leren in drie of vier maanden, weet ook decaan Van Aalderen.

Wanneer de aanstormende agent op straat zijn eerste surveillance doet, is het afgelopen met de beschermende arm. Nu moeten de wederrechtelijks en opzettelijks en alle andere strafrechtelijke kneepjes correct in het proces-verbaal worden getypt. Anders meldt de officier van justitie zich onherroepelijk vroeg of laat bij de korpschef: wie is de knuppel die dit verbaal heeft gemaakt? Mijn zaak loopt stuk, ik kan er geen touw aan vastknopen.

Dan helpt er geen moedertje lief meer aan. Hassan of Ali, die steeds te horen heeft gekregen hoe noodzakelijk zijn komst was, vliegt eruit. Het korps meldt zich bij de politieschool. Boos. Kandidaat niet goed genoeg. Dan zegt Jan Bakker, 'op persoonlijke titel', dat ze de hand in eigen boezem moeten steken. Want de druk om mensen aan te nemen die het niet zullen halen, komt van het korps. Waarop het korps de politiek de schuld geeft.

Zo leidt de combinatie van goede bedoelingen en zachte heelmeesters tot verlies voor alle partijen. Het gemor onder blanke agenten is intussen niet van de lucht: 'Een Nederlandse jongen is van de opleiding gestuurd omdat hij het onderdeel zwemmen niet haalde, terwijl zo'n Marokkaan of Turk zijn taal vier keer mag overdoen.'

Het klinkt niet als een verhaal dat de integratie bevordert. En Mohammed El Hilali voelt zich bekocht omdat hem gouden bergen zijn beloofd terwijl hij nu op de bank zit te kniezen. 'Ik voel me gebruikt. Ze hebben voor mij lekker veel subsidie gekregen omdat allochtonen in de mode zijn. Nu zit ik hier, ik heb een half jaar bij de psycholoog gelopen en ik heb geen baan. Ik wil nóóit meer bij de politie. En ik ben slechter af dan toen ik ermee begon.' Het klinkt niet als een verhaal dat de integratie bevordert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden