Intacte heiligen

'Het lijk van den heiligen Paschalis Baylon, gestorven in 1592, wasemde dag en nacht een welriekend zweet uit en wel zoo overvloedig, dat de aanweezige geneesheeren voor een groot raadsel stonden....

Paschalis Baylon is een van de vele bijzondere heiligen die door pastoor Timotheus beschreven worden in zijn boek Gave lichamen (1940). In hoofdzaak bestaat dit curieuze werk uit een overzicht van heiligen en zaligen wier lichaam na hun dood niet tot ontbinding wilde overgaan, iets wat in de katholieke cultuur nog steeds beschouwd wordt als een voorteken van heiligheid. Het uitblijven van ontbinding is de hoogste genade waarmee God het sterfelijk lichaam kan begunstigen; het is een bewijs van de afwezigheid van zonde, en voor ons, de levenden, een voorproefje van de gelukzaligheid van het hiernamaals.

Volgens niet-gelovigen heeft een en ander eerder te maken met de wetten der natuurkunde, en is het niet de zonde, maar de zuurstof die ontbindt. Op dit verschil van inzicht zal ik niet ingaan, want het lijkt me onwaarschijnlijk dat een moderne wetenschappelijke verklaring van enig belang is voor degenen die in 1592 rond het graf van Paschalis Baylon stonden.

De bekendste intacte heilige is momenteel wellicht Bernadette Soubirous, de heilige van Lourdes, wier lichaam in een glazen kist opgebaard ligt in een kloosterkapel in Nevers. Men maakt er tegenwoordig geen geheim van dat de natuur een beetje geholpen wordt door een laagje was. Andere heiligen die door Timotheus uitvoerig besproken worden, zijn Magdalena van Pazzi, Catharina van Genua, Johannes van het Kruis, Rosa van Viterbo, en Christina van de heilige Michael. De laatste wordt het eerst behandeld, omdat zij uit Venlo afkomstig was.

Daarnaast is er een grote groep heiligen van wie een bepaald lichaamsdeel weigerde te vergaan: het hart van Theresia van Avila, de rechterhand van Stephanus van Hongarije, de tong van Antonius van Padua, en de voeten van Franciscus Xaverius. Timotheus legt steeds uit waarom juist dat lichaamsdeel niet corrumpeert. Theresia's hart werd immers getroffen door de mystieke pijl van Gods liefde (het litteken is zichtbaar), Antonius sprak de mooiste preken, en Franciscus Xaverius' voeten 'brachten hem door geheel Indië'.

Het uitblijven van ontbinding gaat zeer vaak gepaard met de 'geur van heiligheid' en het afscheiden van een balsemachtige olie. In zulke gevallen wordt de heiligheid als het ware zintuiglijk waarneembaar en dus tastbaarder. Toen Theresia van Avila opgebaard lag en een geur van heiligheid verspreidde, was er een non die 'reeds vele jaren haar reukvermogen verloren had'. Zij kuste de handen en de voeten van de heilige, 'en zie, plotseling krijgt zij het verloren vermogen terug'. Volgens de tuinman van het klooster van Avila waren Theresia's voeten welriekender dan 'onze rozen en oranjebomen'.

Een van de aardigste legenden die door Timotheus verhaald worden, is een scène aan het graf van de heilige Catharina van Ricci. Dit graf werd bezocht door Theresia van Lisieux, de latere heilige. Het lichaam van Catharina was reeds zwart geworden, op één plekje na op een wang, de plek namelijk waar het kindje Jezus haar in een visioen gekust had. Later zou men ook het graf van Theresia openen. Haar lichaam was geheel verteerd, maar daar overheen lag nog, geheel intact, een papieren banderol met woorden die zij geschreven had: 'Ik zal een rozenregen doen neerkomen over de aarde.' Dat is, denk ik, het hoogste ideaal van elke heilige: de gehele aarde, gedrenkt in de geur van heiligheid.

Ed Schilders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.