'Instellingen schrikken terug voor hulp aan deze patiënten'

Een zwakbegaafd meisje met ernstige psychische stoornissen lag wekenlang in een ziekenhuis aan een bed geketend, omdat ze tot voor kort nergens anders terecht kon....

'IN ONS bestel wijzen wij zorg louter toe op basis van IQ. Dan kan de indicatie licht, matig of ernstig verstandelijk gehandicapt zijn. 'Ik denk dat het beter is om in de afweging ook mee te nemen hoe iemands sociaal-emotionele competentie is. Dan voorkom je wellicht dat er in het zorgcircuit in toenemende mate cliënten tussen de wal en het schip vallen.'

Dat zegt M. Dingenouts, directeur ad interim van de Hondsberg in Oisterwijk, een instituut voor kinder- en jeugdpsychiatrie en de opvang van geestelijk gehandicapten. Onlangs werd bekend dat een 16-jarig zwakbegaafd meisje met ernstige psychische stoornissen al wekenlang in het Academisch Ziekenhuis Utrecht aan een bed geketend ligt en al maanden in een isoleercel verblijft, omdat de Hondsberg haar tot voor kort niet kon opnemen. Er was geen plaats. Inmiddels kan het meisje er volgende week wél terecht.

Het Brabantse opvangcentrum is een van de drie instellingen met een speciale behandelafdeling voor zwakbegaafden die ook psychische problemen hebben. De 24 bedden in deze kliniek zijn permanent bezet. Naast de wachtlijst is er nog een groot probleem: als patiënten in de Hondsberg uitbehandeld zijn, willen of kunnen andere instellingen zich niet over hen ontfermen.

Dat geldt onder meer voor een 18-jarig meisje uit Utrecht. De Hondsberg zocht een jaar lang vergeefs een plek voor haar in de omgeving van Utrecht. Daardoor werd de opname van het andere meisje uit het AZU in de Hondsberg geblokkeerd. De Utrechtse belemmerde niet als enige de doorstroming. 'Ik ben al maanden vergeefs bezig om 6 van die 24 patiënten elders onder te brengen', zegt Dingenouts.

Hij is de laatste om collega's van de reguliere hulpverlening voor verstandelijk gehandicapten verwijten te maken. 'Het is onmacht; geen onwil. Je hebt het over een bewerkelijke groep die extra zorg nodig heeft. Daar schrikken instellingen voor terug, want het kost meer geld en meer inzet van personeel. Bovendien legt het een ontzettende druk op de rest van de groep. Als ik al vijf van zulke zwakbegaafden in mijn instelling had rondlopen, zou ik ook ''nee'' tegen een zesde zeggen.'

Een jaar terug kwamen twaalf deskundigen voor het eerst bijeen om voor het meisje uit Utrecht een nieuw onderkomen te zoeken. De indicatiecommissie van de aangezochte instelling hield plaatsing echter tegen. In oktober van dit jaar werd deze procedure overgedaan. Opnieuw gaf de commissie geen groen licht: het 18-jarig meisje zou over een te hoog verstandelijk niveau beschikken.

'Dat is de kern van het probleem', zegt Dingenouts. 'Onder die 24 zijn er die ik delen van de mavo-leerstof kan voorleggen. Door dat relatief hoge niveau worden ze overvraagd en lopen ze snel tegen de grenzen van hun sociaal-emotionele mogelijkheden aan. De volgende stap is dat ze psychiatrische stoornissen oplopen en daardoor hun gedrag niet meer in de hand hebben.'

Lange tijd werd gedacht dat zwakbegaafden geen psychische aandoening konden hebben. Sinds tien jaar zijn de hulpverleners ervan doordrongen dat een steeds grotere groep geestelijk gehandicapten ook onder psychische storingen gebukt gaat. Het zijn er naar schatting tweeduizend.

Dingenouts wijt de psychische storingen voor een deel aan de maatschappelijke veranderingen. 'De samenleving wordt harder, meer prestatiegericht. Steeds meer sociale verbanden zijn weggevallen. Extra kwetsbare groepen worden daar als eerste de dupe van. Ze als verstandelijk gehandicapten begeleiden heeft geen zin, maar alleen maar psychiatrische hulp verschaffen ook niet. Het moet een mix van jeugd- en kinderpsychiatrie en orthopedagogische therapie zijn. Dat is moeilijk, want het is een nog betrekkelijk jonge wetenschap.'

In de zomer legden jeugdpsychiatrie en gehandicaptenzorg een plan op tafel om het aantal behandelplaatsen voor deze categorie van 95 uit te breiden naar 300. Kosten: vijftig miljoen. Tot op heden heeft het ministerie echter nog geen financiering toegezegd. 'Het gaat niet alleen om geld. Het kost ook veel moeite om de jeugdpsychiaters te vinden die met verstandelijk gehandicapten willen werken. Dat heeft weinig status. Grofweg gezegd is de heersende mening dat er aan zwakbegaafden psychisch toch niets te vertimmeren is.'

Hans Horsten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden