Inspectie godsdienstles is netelige zaak

Een idee van toenmalig staatssecretaris Adelmund van Onderwijs om de godsdienstlessen op islamitische scholen strenger te controleren, viel niet goed. De opdracht werd bijgesteld. Het uiteindelijke rapport is overigens betrekkelijk mild...

'Geen inspecteurs in de godsdienstles', zei de toenmalige minister van Integratie, Roger van Boxtel, begin dit jaar tegen de onderwijsinspectie. 'Dat doen we niet bij gereformeerden, niet bij joden en dus ook niet bij moslims.' En zo begon de onderwijsinspectie aan een per definitie gemankeerd onderzoek naar de godsdienstlessen op moslimscholen. De vrijheid van godsdienst blijkt een belangrijk obstakel bij de verscherpte controle op de 37 islamitische scholen.

De onderwijsinspectie controleert sinds jaar en dag de kwaliteit van het onderwijs. Inspecteurs gaan regelmatig achter in de klas zitten om te observeren wat er gedoceerd wordt en hoe. Maar het controleren van godsdienstles is taboe. Het onderwijs - ook het islamitisch onderwijs - is immers vrij om invulling te geven aan de eigen, religieuze identiteit. De staat heeft hierin geen taak.

Daarom was het een beetje ondoordacht van de toenmalige staatssecretaris Karin Adelmund van Onderwijs om de inspectie opdracht te geven het godsdienstonderwijs op islamitische scholen systematisch te controleren. D66'er Van Boxtel wees meteen op de scheiding van kerk en staat en schoot daarmee een lek in het plan. De inspectie zou zich bovendien schuldig maken aan discriminatie als ze alleen de godsdienstlessen op islamitische scholen zou controleren en niet op katholieke, joodse of gereformeerde scholen. Ook het CDA raakte een beetje in paniek. Wilde Adelmund via het islamitisch onderwijs wellicht meer grip krijgen op protestantse en katholieke scholen?

Kortom, de inkt van de onderzoeksopdracht was nog niet droog of de opdracht werd alweer herschreven. Terecht? 'Het kon niet anders', vindt Zeki Arslan, de onderwijsdeskundige van Forum, het instituut voor multiculturele ontwikkeling. 'De wet verzet zich nu eenmaal tegen inspectie van de godsdienstles. Maar het is wel onbevredigend. Want de samenleving heeft wel behoefte aan meer informatie over het islamitisch onderwijs.'

De Amsterdamse hoogleraar onderwijsrecht Ben Vermeulen aarzelt. 'Godsdienstvrijheid en onderwijsvrijheid zijn geen absolute vrijheden. Het onderwijs is geen vrijstaat. Als er zware verdenkingen zijn, mag je volgens mij het toezicht verscherpen op individuele scholen: ook op de godsdienstles. Maar de verdenkingen van de AIVD (voorheen BVD, red.) waren niet schokkend genoeg om álle islamitische scholen strenger te gaan controleren.'

Hier wreken zich ook de wankele argumenten op basis waarvan het ministerie van Onderwijs begin dit jaar de oorlog verklaarde aan de moslimscholen. 'Ik haat dat type onderwijs', zei Adelmund in februari bij een onthulling van het tv-programma Nova dat tien van de 37 islamitische scholen banden onderhouden met fundamentalistische stichtingen.

Luttele uren later publiceerde de AIVD een lijvig rapport waarin stond dat moslimscholen niet of nauwelijks haat uitdragen jegens de westerse wereld en dat de inmenging vanuit het buitenland in het islamitisch onderwijs in Nederland gering is en verder afkalft. Maar toen was het te laat. De onderwijsinspectie was al met veel tamtam aan het werk gezet.

De conclusies van de inspectie over de 37 moslimscholen in Nederland zijn relatief mild. 'Islamitisch onderwijs staat de integratie niet in de weg', vinden de inspecteurs. Maar over de godsdienstlessen tast men in het duister. Op veertien van de 37 scholen weet de inspectie niet wat er in de godsdienstles gebeurt. De schoolleiding trouwens ook niet: op veel scholen is de toevallige aanpak van de indivduele godsdienstleraar maatgevend.

Al met al roept dit onderzoek meer vragen op dan het beantwoordt. Zeki Arslan: 'Heel jammer.' Arslan hoopt dat de nieuwe koepelorganisatie die de islamitische scholen in oprichting hebben, zal besluiten zelf externe en onafhankelijke controleurs aan te stellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden