Insneeuwen

Populariseren van wetenschap is van groot belang. Deze stelling hoor ik regelmatig om mij heen verkondigd worden. Waarom is dit populariseren zo belangrijk?...

De politiek-correcte antwoorden liggen voor de hand. Belangrijke onderdelen van de wetenschappelijke cultuur moeten geaccepteerd worden in de gehele maatschappij. Anders komen er botsingen tussen beide werelden. Bij gewichtige keuzes die de maatschappij moet maken, spelen wetenschap en techniek meestal een grote rol. Voor het vormen van een goed-gefundeerde publieke opinie, dienen leken in grote lijnen te snappen wat de keuzes inhouden.

Het probleem met deze antwoorden is dat ze een hoog moreel gehalte hebben. De praktijk van alledag is heel anders geworden. Gezien de enorme belangen die op het spel staan bij de maatschappelijke keuzes, is wetenschappelijke voorlichting verworden tot belangenbehartiging. Er is sprake van indoctrineren, in plaats van objectieve, vereenvoudigde uitleg. Weinig wetenschappers staan meer boven de partijen.

Ook de columnisten die door krant of ander medium gevraagd zijn in hun hoedanigheid als wetenschapper, houden zich maar zelden bezig met populariseren. Ze proberen invloed uit te oefenen, meestal ten gunste van hun eigen vakgebied en vakgenoten. Ook bij wetenschappers die in het openbaar optreden, is er vaak een verborgen agenda.

De enige goede reden voor wetenschappers om zich met populariseren bezig te houden, is dat er buitenstaanders zijn die echt nieuwsgierig zijn naar wat er in die wetenschap gebeurt. Gelukkig zijn er nog steeds wetenschappers en wetenschapsjournalisten die het leuk vinden om dat aan ze uit te leggen. Zonder bijbedoeling.

Elke burger die een wetenschappelijke vraag heeft, of het nu een middelbare scholier, student, of een hoogbejaarde betreft, verdient een antwoord.

Mijn ervaring met zaaltjes vol met nieuwsgierige leken is echter dat ze eigenlijk geen inhoudelijk antwoord willen. Men wil de geleerde in levende lijve zien. Men wil door hem enthousiast gemaakt worden. Hoe meer de wetenschapper lijkt op New-Age goeroes als Deepak Chopra, hoe leuker men het vindt. Je moet het publiek insneeuwen, zeggen Amerikaanse wetenschappers.

Als je als natuurkundige iets echt probeert uit te leggen, is het lastig om verder te komen dan de mechanica van Newton. Maar dat wordt gezien als wetenschap van een paar eeuwen geleden. Men wil de modernste ontwikkelingen: Snaartheorie, zwarte gaten of werking van de hersenen, met bewustzijn en al. Een vleugje religie is ook goed om de aandacht vast te houden.

Populariserende boeken waarin de lezer wordt geconfronteerd met grote overkoepelende visies zijn heel populair. Hoe meer het de lezer duizelt, hoe mooier hij het vindt. Dat hij er niets van kan snappen, deert hem niet.

Wat is nu moeilijker: proberen echt iets uit te leggen, of proberen het publiek enthousiast te maken met een aanstekelijk, imponerend verhaal. Iets echt uitleggen is natuurlijk veel moeilijker, en inspannender. En vaak veel ondankbaarder.

Want als een leek iets echt snapt, dan komt hij met suggesties. En groot is dan de teleurstelling als aan hem wordt verteld dat zijn voorstel allang uitgevoerd is. Of dat zijn idee onwerkbaar is.

Ik begin de laatste tijd gemakzuchtiger te worden en neig er steeds meer toe om mijn gehoor ook maar in te sneeuwen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden