'Insanity' is een woord om mee te pesten

Hoe vertaal je het kakofonische geschreeuw van deelnemers aan de Jerry Springer Show? Wat doe je met een Engelse woordgrap?...

Ondertitelaar! stond aardig paf. Niet alleen van het grote aantal inzendingen, maar ook van de vele intelligente vondsten die zo op de buis hadden gekund, en dat zonder beeld en zonder veel context. In een aflevering van de advocatenserie The Practice wordt effectenmakelaar Jerry Green in vrouwenkleren betrapt samen met Gilbert Carr, kandidaat voor de functie van hoofdofficier. De huidige hoofdoffcier, Scott Colby, wil dat Green getuigt tegen Carr in de hoop dat diens reputatie wordt besmeurd. Colby instrueert aanklager Helen Gamble voor de zitting waarin bepaald wordt of er al dan niet een proces komt: 'Je moet op die zitting wel met sappige details komen.' Gamble antwoordt: 'You want me to Kenneth Starr Jerry Green?'

Vernederlandsingen van buitenlandse namen (in ondertitelaarsjargon 'batavomorfismen' of 'Ajax-vertalingen' geheten) zijn in principe verboden. Afgekeurd werden dan ook: 'Moet ik Jerry Moskowitschjen?' (niet vanwege de verkeerde spelling van de naam), 'Moet ik Jerry Green Spongen?', 'Moet ik hem bakkerschutten?', 'De methode Fréquin dus?' en 'Moet ik Green Peperen?'. Hetzelfde geldt voor oplossingen met Henk van der Meijden, Privé en Weekend.

Er waren ook veel inzenders die de naam Kenneth Starr vermeden door een andere hoofdrolspeler uit de Lewinsky-affaire te noemen, Clinton of Monica zelf. Bijvoorbeeld: 'Door de mangel à la Clinton?' en 'Ofwel, op de Lewinsky-toer?' De NOB-jury kon zich daar niet in vinden. Eindredacteur Bernadette Delfgaauw en vertaalster Loretta Dijk: 'Wij vinden dat je dan nog beter Kenneth Starr kunt laten staan. Dat is dichter bij het origineel en de meeste Nederlanders weten intussen wel wie hij is. Onze eigen vertaling luidde dan ook: ''De Kenneth Starr-behandeling?'' Een goede variant daarop vonden wij ''A la Kenneth Starr, bedoel je?''.' Deze vertaling was ingestuurd door Karin Kessels, Anita Meulendijks, Marjet Simmelink en Marjolein Slappendel.

Omwille van de begrijpelijkheid is echter veel te zeggen voor een vertaling zonder Starr. De naam komt immers nogal uit de lucht vallen. 'Wil je Green op de pijnbank?' (Ellen Kalee), en 'Alles uit de kast halen dus?' (Frans Woudenberg) vonden Dijk en Delfgaauw dan ook erg goede oplossingen. Maar als beste titel kozen ze uiteindelijk: 'Moet hij met de billen bloot?' 'Deze vertaling is kort, idiomatisch, spreektalig en geeft duidelijk de bedoeling weer. Hij is niet te nadrukkelijk en ook niet te vlak, maar heel natuurlijk', oordeelde de jury.

De inzenders met deze oplossing of een kleine variant daarop zijn: Otto Holzhaus, Johan Korzilius, Stella Linn, Claartje Teeuwen, Josette van Voorst van Beest en Jaap Sietse Zuierveld.

Een veel voorkomend probleem in rechtbankseries is het onderscheid tussen 'murder in the first degree' (murder one) en 'murder in the second degree' (murder two). Het verschil zit 'm niet alleen in de mate van voorbedachtheid maar ook in de mate van wreedheid waarmee de moord wordt gepleegd.

Soms kan de lading worden gedekt met 'moord' en 'doodslag', maar bijvoorbeeld niet als er tijdens de zitting ook sprake is van 'manslaughter', waarvoor geen ander equivalent voorhanden is dan datzelfde 'doodslag'. Dan worden er - afhankelijk van de context en het beschikbare aantal tekens - ad hoc-oplossingen gezocht, zoals de drieslag 'moord', 'opzettelijke doodslag' en 'doodslag'.

En dan is er ook nog het vaak terugkerende begrip 'insanity', waarvan de enige juridisch juiste vertaling 'ontoerekeningsvatbaarheid' is. Een woord dat door zijn lengte gemaakt lijkt om ondertitelaars te pesten.

De vertaalopgave van deze week komt uit een aflevering van de Engelse politieserie Dalziel and Pascoe (uitzending zondag 5 november bij de KRO). De vrouw van aannemer Philip Swain is dood aangetroffen in het huis van haar minnaar. Swain beweert dat ze zelfmoord heeft gepleegd. Dalziel vertrouwt hem voor geen cent maar Pascoe oppert dat hij misschien toch de waarheid heeft gesproken. Waarop Dalziel zegt:

'Philip Swain wouldn't know the truth if it was sprouting out of his belly button.'

Vertaal deze zin in maximaal 39 tekens, inclusief spaties en leestekens. Ondertitelaar! stuurt de oplossingen naar de eindredactie van de NOB-vertaalafdeling, die beslist welke titel wordt uitgezonden.

Tik uw oplossing in het televisiescherm op de Ondertitelaar!-website: www.volkskrant.nl/ondertitelaar. Inzendingen die voor vrijdag 3 november 12.00 uur binnen zijn, komen in aanmerking voor uitzending.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden