Inreisverbod brengt Wilders terug in zijn favoriete rol

Vrijwel de hele Tweede Kamer bekritiseert Trumps inreisverbod. Behalve Wilders. Rechtse rivalen vrezen dat de PVV-leider gaat profiteren van het Trump-effect.

Lodewijk Asscher tussen de anti-Trump-demonstranten op het Malieveld in Den Haag.Beeld Freek Van Den Bergh

Mark Rutte spreekt vandaag in de Tweede Kamer voor het eerst over het door Donald Trump afgekondigde inreisverbod voor de burgers van zeven islamitische landen. Een balanceeract dreigt voor de premier: coalitiepartner PvdA loopt voorop in de morele verontwaardiging over de nieuwe Amerikaanse president, terwijl zijn eigen VVD juist terughoudend is, ook door de victorie kraaiende electorale concurrent, Geert Wilders.

Menig liberaal keek dinsdag al met ongemak naar het Vragenuurtje in de Tweede Kamer. Jesse Klaver, Emile Roemer en Alexander Pechtold buitelden over elkaar heen om de 'discriminerende maatregel' van Trump te veroordelen. Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken sloot zich daar namens het kabinet bij aan. 'Dit is over de grens en in strijd met onze normen en waarden.'

Geert Wilders vierde de nieuwe politiek in de VS juist bijna als een persoonlijke overwinning. Hij zette de rest van de Kamer weg als 'bange wegkijkers' die niets ondernemen tegen immigratie en extremisme. Het was voor iedereen duidelijk: de PVV-leider is dankzij Trump terug in zijn favoriete rol als eenling die het opneemt tegen 'de gevestigde orde'.

De VVD en het CDA zijn er voor beducht dat de PVV-leider zo het maatschappelijk debat weer weet te kapen. Bij de rechtse rivalen van Wilders leeft het vermoeden dat de verontwaardiging over het inreisverbod bij een groot deel van de Nederlandse kiezers veel minder groot is dan in de Tweede Kamer.

Geert Wilders tijdens het vragenuur in de Tweede Kamer.Beeld anp

CDA-leider Sybrand Buma, die het decreet van Trump verwerpt, vindt dan ook dat partijen als PvdA, SP, D66 en GroenLinks in 'de overdrive' staan bij het terechtwijzen van de Amerikaanse president. VVD'er Halbe Zijlstra heeft hetzelfde ongemak. 'Ik vind deze maatregel ook veel te ver gaan,' aldus de VVD-fractievoorzitter. 'Maar ik begrijp wel heel goed dat Trump recht probeert te doen aan de onzekerheid en angst bij zijn bevolking. Als we alleen maar de moral high ground innemen en niet kijken naar het onderliggende gevoel bij een groot deel van de bevolking, dan is dat dé manier om aan het eind van het jaar te moeten constateren dat de Wilderssen en Le Pens de verkiezingen in Europa hebben gewonnen.'

Vicepremier Lodewijk Asscher wil juist dat er stelling wordt genomen. De PvdA-leider sloot zich gistermiddag zelfs aan bij de demonstratie tegen Trump op het Haagse Malieveld. 'Dit zijn nou eenmaal uitzonderlijke tijden', aldus de PvdA-leider, die de afgelopen dagen al met het boek The plot against America in de hand waarschuwde voor onderschatting van het gevaar dat nu dreigt. In het werk van Philip Roth komt een fascistische leider aan de macht in de VS.

VVD en PvdA kiezen daarmee een volledig ander spoor in de omgang met Trump. Het zal voor premier Rutte dan ook niet meevallen om de eenheid binnen zijn coalitie te bewaren. Zo is een opmerking van Jeroen Dijsselbloem in The New York Times al in het verkeerde keelgat geschoten van Zijlstra. De minister van Financiën merkte eerder deze week in die krant op dat Europa op zoek gaat naar andere vrienden als Trump een politiek van protectionisme voert. 'China is dan een sterke kandidaat', voegde de PvdA'er daar aan toe.

Volgens Zijlstra sprak Dijsselbloem niet namens hem. 'Het is bizar dat een vertegenwoordiger van het Nederlandse kabinet een land als China, dat een meer dan dubieuze reputatie heeft op het gebied van mensenrechten en handel, kennelijk boven Amerika plaatst. Alleen maar vanwege dit gebeuren met Trump.

'Dijsselbloem gaat voorbij aan het feit dat we een langjarige geschiedenis delen en dat de Amerikanen sinds de Tweede Wereldoorlog essentieel zijn voor het bewaken van onze veiligheid. Het is een van de sterkste democratieën ter wereld. Dan hoeven wij niet met ons opgeheven vingertje rond te lopen. Als maatregelen te ver gaan zal het Amerikaanse parlement en rechtssysteem dat corrigeren.'

Lodewijk Asscher op het Binnenhof.Beeld anp

De uithaal van Zijlstra illustreert de spanning die de verkiezing van Trump ook in de Nederlandse politiek oproept. Linkse leiders als Asscher en Jesse Klaver (GroenLinks) waarschuwen dat Wilders in Nederland hetzelfde kan veroorzaken als Trump in Amerika. 'Mensen moeten zich realiseren wat er op 15 maart op het spel staat', aldus Asscher.

Maar volgens de rechtse partijen speelt die houding Wilders juist in de kaart. De PVV-leider wint weer aan relevantie, terwijl de VVD hem net juist heeft uitgesloten van regeringsdeelname om de PVV irrelevant te maken. Dankzij Trump hebben de politieke ideeën van Wilders ook weer nieuwe legitimiteit gekregen, zo is de vrees. Het Witte Huis voert zijn oude plan voor een immigratiestop voor islamitische landen nu deels uit. Wilders zal niet nalaten om daarmee te pronken.

Rutte moet met een antwoord komen. Hij ontkomt er niet aan de stappen van Trump te veroordelen, maar zal tegelijkertijd niet ingedeeld willen worden in het linkse kamp. Het is een spagaat die ook de verkiezingscampagne zal bepalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden