Inquisitie blijkt erg mee te vallen

Het aantal slachtoffers van de Inquisitie valt, achteraf beschouwd, reusachtig mee. De opvatting dat de kerkelijke rechtbank onder protestanten en andersdenkenden gedurende de zestiende eeuw dood en verderf zaaide, is veeleer een gemakzuchtig herhaalde gemeenplaats dan een historische waarheid....

Tot die opzienbarende conclusie komt Agostino Borromeo, bezorger van een bundel handelingen van een symposium over de geschiedenis van de Inquisitie. Dat de paus, zoals hij voornemens is, zijn verontschuldigingen zou maken voor de misdaden die ooit uit naam van zijn voorgangers zijn gepleegd, is volgens sommige prelaten dan ook zwaar overdreven.

Borromeo presenteerde de bevindingen van hem en zijn collega's gisteren in het Vaticaan. In de 125 duizend processen die de Spaanse Inquisitie voerde, eindigden slechts 59 van de gedaagden op de brandstapel. De Portugese Inquisitie zou slechts vier doodvonnissen hebben laten voltrekken, de Romeinse niet meer dan 36. Die cijfers staan in schril contrast met de uitkomsten van civiele processen in dezelfde periode, waarvan meer dan de helft in dood op de brandstapel eindigde.

Een door de eeuwen gelouterd wereldbeeld wankelt; in zekere zin staat door deze onthullingen zelfs de legitimiteit van de Staat der Nederlanden op het spel. Een van de rechtvaardigingen van het protestantisme en van de vaderlandse opstand tegen Spanje in de zestiende eeuw was immers de geruchtmakende wreedheid van de Inquisitie. Volgens de jongste bevindingen van de Vaticaanse onderzoekers zou dat voornamelijk laster zijn: de cijfers wijzen het uit.

Weg de didactisch-historische wandplaten van Isings, weg de huiveringwekkende evocaties in de kinderboeken van W.G. van de Hulst, weg de historische romans van J.F. Oltmans en zijn tijdgenoten: allemaal gelogen. Een 'mea culpa' van de paus zou niet nodig zijn.

Het wachten is nu op een historicus van de Vrije Universiteit die de Vaticaanse becijferingen narekent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden