Innig verstrengeld in letters en vormen

'Beste Cor, Ik heb de proefdrukken van vrijdag (dus 2e proef buffels) nog eens goed bekeken en vind ze echt niet goed....

Vier jaar later ligt de brief in een vitrine in de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek (UB), onder het motto Ontwerper & Opdrachtgever. Deze tentoonstelling over de ontwerppraktijk is samengesteld uit de archieven die onlangs aan de UB zijn toevertrouwd door Boom, Harry Sierman, veertig jaar boekontwerper voor uitgeverij Querido, en Reynoud Homan, veelvuldig samenwerkend met de architect Wim Quist.

Voor Sierman, de oudste van de drie, was boeken ontwerpen een dienend vak - 'Wij zijn zoiets als behangers, nou niet helemaal, meer butlers' - en handwerk bovendien. Je moet twee keer kijken om het verschil te zien tussen de schets en de proefdruk van De ridder is gestorven van Cees Nooteboom, zo perfect tekende Sierman het ontwerp in het verlangde lettertype en kleurengamma.

Vandaag voert de ontwerper zelf de regie op zijn pc. In het loodtijdperk vereiste een ontwerp talrijke aanwijzingen voor zetter, opmaker en drukker; de minutieusheid van deze notities omtrent lettertypes, korpsen en kleurintensiteit verraadt de meestertypograaf.

De relatie tussen de ontwerper en uitgeverij Querido moet een afstandelijke zijn geweest. Sierman ontwierp in zijn stille en opgeruimde atelier aan de Keizersgracht en stak, soms na weken van werken, een paar bruggen over om zijn ontwerp af te leveren bij Querido waar men er bij wijze van spreken ongezien van kon uitgaan dat het eindresultaat wederom op de jaarlijkse lijst van de Best Verzorgde Boeken zou prijken.

'Harmonieus' noemt Wim Quist de verhouding met ontwerper Reynoud Homan die niet alleen menig project van Quist in boekvorm giet, maar vaak ook betrokken is bij de gevelbelettering en de bewegwijzering van diens bouwwerken. In de overvloed aan publicaties over architectuur vallen de boeken van Homan op door een welhaast serene vormgeving die recht doet aan beeld en tekst zonder te vervallen in dikdoenerij.

Toont een foto van Quist en Homan twee keurige en ernstig kijkende heren, op de foto van Boom en Van Vlissingen is de relatie van een andere orde: ontwerper en opdrachtgever zijn overduidelijk met elkaar bevriend. Op tafel voor hen ligt het veelbesproken en veelbegeerde maar nergens verkrijgbare jubileumboek van SHV uit 1996; Boom verwierf er internationale roem mee. Ruim tien centimeter dik is het boek dat talrijke soms goed verborgen grafische vondsten bevat. De spectaculairste is de bedrukking van de snede - het handelsmerk van Boom - met een gedicht van Gerrit Achterberg dat zich bladergewijs openbaart. Boom werkte vijf jaar aan het boek en de productiekosten beliepen drie miljoen gulden. Op de tentoonstelling ligt een proefdruk van de Chinese versie, stampvol gele stickertjes met correcties. Het is Irma Booms lievelingsexemplaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden