Inlichtingendienst wilde geen militair als opvolger van Docters van Leeuwen BVD'ers hadden weerzin tegen benoeming Buis

Binnen de Binnenlandse Veiligheidsdienst bestond grote weerzin tegen een militair als nieuw hoofd van de dienst. Het aantreden van vice-admiraal Buis als opvolger van Docters van Leeuwen in 1995 had tot gevolg dat de meest uitgesproken tegenstander, plaatsvervangend BVD-chef Kievits, vertrok....

HANS MOLEMAN

Van onze verslaggever

Hans Moleman

DEN HAAG

Buis maakte vorige week onverwacht bekend dat hij opstapt bij de BVD. Hij hield het slechts anderhalf jaar vol. Als een belangrijke reden voor zijn vertrek noemde hij 'de bureaucratie' die de BVD hindert. De oud-marineman wordt president-directeur van het Rotterdamse sleepvaartbedrijf Smit Internationale.

De tegenstand tegen het aantreden van Buis blijkt uit het boek De Marid, de Marine Inlichtingen Dienst van binnenuit belicht, dat vrijdag in Den Haag werd gepresenteerd. Het is samengesteld door twee oud-medewerkers van de Marid en beschrijft de geschiedenis van de inlichtingendienst van de marine. De Marid werd enkele jaren geleden met de tegenvoeters van landmacht en luchtmacht samengevoegd tot de Militaire Inlichtingen Dienst (MID).

De moeizame relatie tussen de civiele BVD en haar militaire collega in verleden en heden wordt enkele malen opvallend aangestipt in het boek. Samenwerking, voorzover aanwezig, wordt gekenmerkt door territoriumdrift. Aan de vooravond van de aanstelling van Buis functioneerde het overleg tussen de beide grote geheime diensten in het CVIN (Comité Verenigde Inlichtingendiensten Nederland) 'nauwelijks of niet'.

'Docters van Leeuwen was in die tijd al actief op zoek naar een volgende baan. Hij liet zich waarnemen door zijn plaatsvervanger Kievits, die zijn bezwaren tegen ex-militairen in hoge inlichtingen- en veiligheidsfuncties openlijk ventileerde.' Sub-hoofd Kievits werd overgeplaatst: hij kreeg een functie op een verre buitenpost.

In marinekring wordt de verklaring van Buis dat vooral de bureaucratie hem tegenstond met scepsis bekeken. 'Natuurlijk, de BVD is een wat grijze organisatie. En hij krijgt bij Smit een mooie baan, waarmee hij ook nog twee ton meer verdient. Maar iedereen in ons wereldje weet dat de BVD op de kop stond toen een militair de leiding kreeg. Je mag aannemen dat Buis tegenwerking heeft gehad. Dan ben je snel weg, wanneer er zo'n mooie baan als bij Smit in het vizier komt', merkten oud-Marid-officieren na afloop van de boekpresentatie op.

Commandeur P. Kok beschrijft aan het slot van het boek in een persoonlijke bijdrage zijn ervaringen met de BVD. Kok was van 1993 tot 1995 hoofd van de MID. Bij zijn aantreden moest hij constateren dat zijn voorganger, een luchtmachtofficier, afspraken had gemaakt met de BVD. In de directie van de MID bleek deze convenant, bedoeld om de competentiestrijd tussen de geheime diensten uit de wereld te helpen, niet te zijn besproken.

De afspraken gaven de BVD veel meer ruimte om op het terrein te opereren dat vanouds militair inlichtingengebied is. De BVD was in die tijd onder Docters van Leeuwen naarstig op zoek naar nieuw emplooi om zijn bestaansrecht te verzekeren. De reorganiserende MID besefte dat ze zelf na het einde van de Koude Oorlog ook geen onbezorgde toekomst had.

'Het was ongetwijfeld een document waarmee de BVD zich kon feliciteren', aldus Kok. 'Dit betekende dat de MID in een ondergeschikte, en mijns inziens onacceptabele positie belandde'.

Het nieuwe hoofd MID tekende meteen protest aan bij Docters van Leeuwen. Die meldde dat 'zijn broek ervan afzakte', maar de BVD-chef stemde uiteindelijk toch in met heropening van de onderhandelingen. Kok: 'We hebben de zaak als grote jongens opgelost.' De BVD stond een deel van de terreinwinst af: er werd een 'gelijkwaardige relatie' tussen de diensten op papier gezet. De gebieden van gemeenschappelijke interesse werden 'geidentificeerd en gedeconflicteerd door heldere afspraken over procedures en werkwijzen'.

'Later begreep ik dat het nieuwe convenant niet door iedereen in de BVD zo hoog op prijs werd gesteld', schrijft Kok. De commandeur wilde niet ingaan op de vraag of deze interne weerstand mede tot het vertrek van de nieuwe BVD-chef Buis heeft geleid. 'Ik ga niet speculeren over de achtergrond van het vertrek.'

De BVD en de MID hebben samen zo'n veertienhonderd medewerkers, de militaire dienst is met negenhonderd man de grootste. De regering werkt aan plannen om beide geheime diensten tot vergaande samenwerking of zelfs fusie te brengen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden