Inleven in korset Madame Bovary

Expositie in Utrechts museum wil mode in context tonen, ‘anders heeft het toch iets doods’...

Utrecht In een donkere ruimte bonkt zo nu en dan een fragment vrolijke dancemuziek uit de speakers. Op de dansvloer, geïnspireerd op een clubscène uit de film Basic Instinct, staan poppen gekleed in een met bleekspetters besprenkelde tuinbroek of een harig jurkje van Jean Paul Gaultier. Ze symboliseren de mode uit de dancecultuur van de jaren tachtig en negentig, in de eerste zaal van de tentoonstelling Script. ‘Alleen in de wisselwerking tussen interieurs, gebouwen, de straat, cafés en clubs en alle mensen die zich daar als toeschouwer begeven, krijgt mode een betekenis’, spreekt museumdirectrice Pauline Terreehorst de bezoeker met lage stem toe op de mp3-audiotour (die door de harde muziek soms een volumebalkje hoger moet worden geschakeld).

Om die reden presenteert het Centraal Museum in Utrecht de hoogtepunten uit zijn modecollectie in de setting van verschillende kostuumfilms uit de afgelopen decennia. Met films als Sense & Sensibility en Dangerous Liaisons als inspiratie, zijn in het museum ‘sets’ nagebouwd met antieke dressoirkasten, porseleinen serviezen, maar ook Rietveldmeubels, die de getoonde mode tot leven moeten wekken.

Anders dan in de meeste traditionele stijlkamers, mogen bezoekers hier rondlopen tussen de getoonde meubelen en kledingstukken (maar niet bij álle sets en slechts met twee mensen tegelijkertijd) en foto’s maken. En voor het eerst werkt het Centraal Museum met een mp3-audiotour, die voorafgaand aan het museumbezoek van de website gedownload kan worden.

‘Ik heb veel modetentoonstellingen gezien. Die vertellen meestal een chronologisch verhaal, dat heeft toch iets doods’, zegt Terreehorst, die de expositie zelf samenstelde. ‘Door de mode te presenteren in interieurs en films die gaan over die tijd, creëer je een context. Mode heeft dat nodig, meer dan andere beeldende kunst.’

Van de zwartleren korsetjurkjes uit de jaren tachtig voert de expositie terug naar tijden waarin het korset geen vorm van individuele expressie was, maar letterlijk en figuurlijk een keurslijf. Zo is de 19de eeuwse Franse slaapkamer nagemaakt waar Emma uit Madame Bovary droomde van een avontuurlijker leven. Op haar zwaar houten bed ligt een korset, op een dressoirkast slingeren Franstalige brieven. Pronkstuk van deze set is een zijde japon, die bestaat uit roze laagjes en uiteraard strak is aangesnoerd rond het middel.

Het totaalplaatje en de beleving zijn in Script belangrijker dan de historische precisie. Zo kan het dat in de set van Dangerous Liaisons, dat zich afspeelt in de late 18de eeuw, een Franse zijden bloemenjurk uit die tijd wordt gepresenteerd voor een Hollands goudleren kamerscherm van rond 1700. ‘Dat heb ik met opzet gedaan. Het gaat er vooral om dat bezoekers zich kunnen inleven in die tijd, niet dat alle jaartallen kloppen’, aldus Terreehorst.

Omdat kostuums kwetsbaar tentoonstellingsmateriaal zijn, zullen er om de drie maanden andere kledingstukken te zien zijn in Script. En dan nog is het oppassen. Een medewerkster van het museum voert met een apparaatje een luxmeting uit op de kleding. Een jurk blijkt aan te veel lichtsterkte bloot te staan; de spotjes op de bovenverdieping moeten worden aangepast.

De set op deze bovenverdieping, waarvoor de film Man met de Camera de inspiratie was, vormt een gek uitstapje in de expositie. Het merendeel van de bezoekers loopt hier straal voorbij – onder aan de trap wijst niets erop dat er boven nog iets te zien is.

Op de overloop staat modernistisch meubilair van begin 20ste eeuw opgesteld, met de beroemde Rietveldstoel en een replica van een dressoirkast ontworpen door Gerrit Rietveld. Waar de andere sets letterlijk een scène uit de bijbehorende film verbeelden, is het hier niet erg duidelijk wat precies het verband is met Man met de camera (1929), waarin de Rus Vertov snelle beelden van het moderne stadsleven vernuftig aan elkaar monteerde.

Hoe dan ook, zowel Rietvelds meubelen als Vertovs film veroorzaakten een breuk met de oude tijd en dat kan ook worden gezegd van de mode die hier is gepresenteerd: twee sobere zijden jurkjes die losjes, recht naar beneden vallen en een groot deel van de benen bloot laten.

De bevrijding uit het knellend 19de eeuws keurslijf is hier letterlijk zichtbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden