Inkomens niet zomaar gekortwiekt

Grootverdieners bij universiteiten en in de zorg die niet willen dat hun salaris wordt gekort, staan sterk. Maar de president van De Nederlandsche Bank moet er wél aan geloven.

AMSTERDAM - Tevredenheid alom in Den Haag, nu de senaat unaniem heeft ingestemd met een plafond op de (semi-)- publieke topinkomens. Na tien jaar politieke discussie worden de grootverdieners in en om de overheid eindelijk aan banden gelegd. Maar of topbestuurders die niet willen inleveren ook kunnen worden aangepakt, staat nog te bezien. Ook is het de vraag of de ingreep altijd goed uitpakt voor de kwaliteit van de (semi-)publieke sector.


Volgens de nieuwe Wet normering bezoldiging topfunctionarissen en semipublieke sector (WNT) mogen bestuurders van instellingen die met publiek geld werken vanaf 1 januari niet meer verdienen dan 130 procent van een ministerssalaris, de zogenoemde balkenendenorm. Dat is bruto 187.340 euro. Inclusief onkostenvergoeding en pensioenafdracht komt het totale inkomen uit op 228.599 euro. Beloningen in onder meer het openbaar bestuur, bij woningcorporaties, in het hoger onderwijs en de zorg die daarboven zitten, worden in maximaal zeven jaar afgebouwd. Het salaris van zittende bestuurders mag vier jaar op het huidige niveau blijven, en moet daarna in drie jaar worden afgebouwd tot 'balkenende'.


Althans, dat is de bedoeling. 'Ik vind het een prima maatregel. Het is volstrekt normaal in deze tijd dat deze inkomens worden gematigd', zegt Margreeth de Boer, oud-PvdA-minister en nu onder meer voorzitter van de raad van toezicht van Wageningen University. 'En laten we wel zijn, ze komen ook niet meteen op bijstandsniveau. Bij Shell verdienen ze nog wat meer, maar je kunt er heel goed van leven. Maar iets anders is de vraag of het ook uitvoerbaar is.'


De landbouwuniversiteit wordt geleid door Aalt Dijkhuizen, die vorig jaar in totaal 346.495 euro verdiende. Dat betekent dat hij over vier jaar zou moeten beginnen met inleveren van ongeveer 120 duizend euro die hij nu boven balkenende zit, drie jaar lang ongeveer 40 duizend euro per jaar.


'Maar in Wageningen hebben de leden van de raad van bestuur een aanstelling voor onbepaalde tijd, zoals dat tot voor kort vrijwel overal gebruikelijk was', zegt De Boer. 'Aalt Dijkhuizen heeft aangekondigd dat hij zich aan zijn arbeidscontract zal houden. Hij gaat dus niet akkoord met de verlaging. En volgens onze juristen kan hij ook niet gedwongen worden, met zijn contract voor onbepaalde tijd. Nieuwe wet of niet.' Volgens De Boer zal een botsing over de bezoldiging van de bestuursvoorzitter in de praktijk uitblijven, omdat het pas over vier jaar gaat spelen en Dijkhuizen aan zijn laatste periode bezig is. 'Maar ik begrijp van mijn collega-toezichthouders dat het ook bij andere universiteiten speelt, met jongere bestuursvoorzitters. Bij herbenoeming kan het salaris wel worden verlaagd, maar dan moet zo'n herbenoeming wel in het contract zijn opgenomen. En dat is vaak niet het geval.'


Niet alleen bij de universiteiten dreigen uitvoeringsproblemen, ook de zorg werkt niet mee. De Vereniging Bestuurders in de Zorg overweegt juridische actie tegen de ingreep van de overheid in de salarissen.


'Ik ben verbolgen over het feit dat de overheid zich op deze manier met ons bemoeit', zei NVZD-voorzitter Ruud Lapré onlangs in de Volkskrant. Maar volgens een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken is niet voor niets gekozen voor een overgangstermijn van liefst zeven jaar, een periode waarvan een WW'er alleen maar kan dromen. Het kabinet had de topinkomens ook liever sneller afgebouwd, maar vier jaar behoud van salaris en daarna in drie jaar afbouwen was volgens geraadpleegde juristen qua arbeidsrecht en verdragen het maximaal haalbare, zegt een woordvoerder. Als topbestuurders straks weigeren in te leveren, moet de rechter uitmaken wie gelijk heeft.


De grootste klappen vallen niet bij de tegenstribbelende universiteiten en zorginstellingen, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant, maar bij het financieel toezicht. Van de ongeveer zevenhonderd topbestuurders die nu boven de balkenendenorm zitten, overschrijdt de bestuursvoorzitter van de AFM de nieuwe norm het meest. Ronald Gerritse verdiende vorig jaar 510 duizend euro. Dat is 282 duizend euro boven de balkenendenorm.


Mocht de AFM-baas nog op zijn post zitten, dan moet hij vanaf 2017 dus drie jaar lang bijna een ton per jaar inleveren. Ook Klaas Knot, sinds bijna anderhalf jaar president van De Nederlandsche Bank, moet eraan geloven. Hij moet, zoals het er nu uitziet, in 2017 beginnen met het afbouwen van de ruim 2 ton die hij te veel verdient. Mocht hij in 2018 een tweede termijn van zeven jaar krijgen, dan gaat de DNB-president bij die herbenoeming direct terug naar 228 duizend euro, bijna de helft van zijn huidige salaris.


Betrokkenen willen niet reageren omdat de minister van Financiën binnenkort een brief naar de Tweede Kamer zal sturen over hoe de Wet normering topinkomens voor DNB en AFM vorm moet gaan krijgen. De minister van Financiën stelt de salarissen bij de financiële toezichthouders vast.


Na de financiële toezichthouders en Wageningen University overschrijden de bazen van de Zorggroep Noorderbreedte en de Luchtverkeersleiding Nederland de nieuwe norm voor publieke topinkomens het meest. De koepel van vijftien zorgcentra in Noord-Friesland zit bijna 1,5 ton boven het nieuwe plafond, blijkt uit het onderzoek van de Volkskrant, de Luchtverkeersleiding 130 duizend euro. Volgens de Luchtverkeersleiding zitten de salarissen 'in de Europese middenmoot', en kan het lastig worden de benodigde 'mensen met een bijzonder talent' te vinden.


Na Aalt Dijkhuizen komen de bestuursvoorzitters van het Diakonessenziekenhuis Utrecht, het Academisch Ziekenhuis Maastricht en het Leids Universitair Medisch Centrum. Jim Schuyt, de vertrekkend bestuursvoorzitter van woningcorporatie De Alliantie, completeert met een inkomen van 321.653 euro de toptien.


Zijn opvolger moet het dus met een ton minder doen, tenzij hij nog voor 1 januari wordt gevonden en benoemd. Ook de opvolger van de volgende week vertrekkende bestuursvoorzitter van de Universiteit Utrecht, Yvonne van Rooy, gaat hooguit 228.559 euro verdienen, tenzij hij of zij nog voor 1 januari wordt benoemd. De commissie die haar opvolging regelt, wil vanwege de vertrouwelijkheid niet zeggen of de zoektocht nu versneld wordt door de nieuwe wet, en of het salarisplafond ertoe leidt dat kandidaten afhaken omdat ze het te weinig vinden .


Toezichthouder en oud-minister Margreeth de Boer zegt niet te weten of het nu lastiger wordt goede mensen aan te trekken voor de (semi-)overheid. 'Vanaf 1 januari moet gaan blijken of goede mensen genoegen nemen met een lager salaris, omdat de publieke zaak ze aan het hart gaat. Maar volgens mijn collega-toezichthouders wordt het wel een probleem. Het enige dat ik erover kan zeggen, is dat de taken van een bestuursvoorzitter van een universiteit de laatste jaren alleen maar zwaarder zijn geworden. Hij moet geld verdienen voor de universiteit en opdrachten binnenhalen. Mijn voorganger heeft Aalt Dijkhuizen zo'n beetje weggekocht bij Nutreco. Dat zal vanaf 1 januari dus niet meer gaan.'


Semipublieke bestuurders mogen dan geregeld nog ver boven de balkenendenorm zitten, bij staatsbedrijven en zorgverzekeraars is het vaak nóg meer. Toch vallen ze niet onder de nieuwe wet Normering topinkomens. Voor zorgverzekeraars is een uitzondering gemaakt omdat het commerciële bedrijven zijn, of onderdelen daarvan. Omdat ze wel met publiek geld werken, moeten ze een eigen beloningscode gaan opstellen. Die mag ruimer zijn dan de norm uit de nieuwe wet, maar de minister van VWS moet hem wel goedkeuren. Binnenkort bepaalt Edith Schippers dus of D66-senator Roger van Boxtel 391 duizend euro mag blijven verdienen als bestuursvoorzitter van Menzis.


(Semi-)staatsbedrijven vallen niet onder de wet omdat de overheid daar als aandeelhouder (mede) de salarissen kan bepalen en omdat ze niet altijd met publiek geld werken - denk aan Holland Casino.


Dijsselbloem verlaagt salarissen staatsbedrijven al volgend jaar

Oud-minister De Jager van Financiën wilde in 2014 werk maken van de inkomens van topbestuurders van staatsbedrijven, zijn opvolger Dijsselbloem heeft dat een jaar vervroegd. Hij gaat al volgend jaar het 'beloningskader' vaststellen bij bedrijven waar de overheid een vinger in de pap heeft. Dan weten de topmannen van onder meer de Bank Nederlandse Gemeenten, Schiphol, NS en Tennet of ze, inclusief pensioenuitkering, een half miljoen euro of meer kunnen blijven verdienen. De Amsterdamse VVD-wethouder Eric Wiebes gaf deze week al een voorzetje door te stellen dat 4,5 ton wel genoeg is voor de nieuwe Schiphol-baas. Dat is 2 ton minder dan de huidige.


Overigens wil het nieuwe kabinet uiteindelijk dat (semi)publieke bestuurders maximaal een ministerssalaris gaan verdienen, in plaats van de 130 procent daarvan die in de nieuwe wet staat. Die 144 duizend euro (exclusief bijna 4.000 euro onkosten) moet voor alle werknemers gaan gelden, niet alleen voor bestuurders. Daardoor gaan nog eens vier- tot vijfduizend mensen extra onder het (semi-)publieke plafond vallen, onder wie medisch specialisten en presentatoren van de Publieke Omroep. Wanneer het zover moet zijn, is nog niet duidelijk.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden