Inkeer hervormers Rusland komt waarschijnlijk te laat

Niet zo lang geleden droomden de Russen nog van een maatschappij naar Westers model. Nu zijn woorden als 'hervormer' of 'democraat' een vloek....

BART RIJS

Van onze correspondent

Bart Rijs

MOSKOU

De hervormers, die de macht door de krach zijn kwijtgeraakt, hebben besloten hun krachten te bundelen. De moord op de democratenleidster Starovojtova heeft haar onderling ruziënde medestanders ertoe bewogen hun verschillen opzij te zetten.

Een indrukwekkend aantal politieke persoonlijkheden zette hun handtekening onder de beginselverklaring. De ex-premiers Gajdar en Kirijenko, ex-vice-premiers Nemtsov en Tsjoebais, ex-belastingminister Fjodorov, en de bejaarde architect van de perestrojka, Aleksandr Jakovlev, beloofden de Russen 'een stabiele roebel, economische groei en een harde aanpak van de misdaad'.

Het democratische blok rekent bij de verkiezingen voor het Russische parlement in 1999 op de stemmen van jongeren en van de opkomende middenklasse. 'Wij hebben een goede kans een meerderheid in de Doema te halen', zei Nemtsov na de vergadering. Maar volgens opiniepeilingen kan geen van de hervormers op meer dan een paar procent van de stemmen rekenen. Het zou al een succes zijn als het blok de kiesdrempel van 5 procent weet te halen.

In het Westen zijn Gajdar, Tsjoebais en Kirijenko met hun liberale denkbeelden nog steeds populair. Maar in eigen land staat Gajdar bekend als de man die miljoenen Russen met zijn schoktherapie van hun spaargeld beroofde; Tsjoebais als de man die het staatsbezit onder het mom van privatisering aan zijn politieke vriendjes verkwanselde; en Kirijenko als de man van de monetaire crisis in augustus, die de laatste hoop op een beter leven de grond inboorde.

De hervormers hebben hun geringe populariteit grotendeels aan zichzelf te danken, vindt politiek waarnemer Andrej Rjabov van de Carnegie Foundation. 'Ze probeerden de hervormingen op een autoritaire manier door te voeren. Het is geen toeval dat ze Pinochet als hun held zien. Zolang ze hun ideeën in de praktijk konden brengen, hadden ze geen boodschap aan de rechtsstaat. Ze verzuimden een draagvlak voor hun beleid te creëren. Het gevolg is dat iedereen hen ziet als dienaars van een kleine groep nieuwe rijken.'

De hervormers ontleenden hun macht aan de Russische president Jeltsin, en aan de oligarchen, het steenrijke clubje bankiers dat de Russische economie domineerde. Maar hun beschermheer is doodziek en de olichargen lijden enorme verliezen door de crisis. De hervormers steunen alleen nog op een schamele vijftien zetels (van de 450) in de Doema.

Geen wonder dat de hervormers plots tot inzicht zijn gekomen dat er werk aan de basis nodig is. Ex-vice-premier Nemtsov verklaarde dat de hervormers 'een liberale volksbeweging' nastreven, die niet wordt gefinancieerd door de bankiers, maar door de contributies van leden. Ze zijn ook hard op zoek naar nieuwe bondgenoten.

Maar andere politieke partijen bewaren liever afstand. Zelfs Grigori Javlinski van de links-liberale Jabloko-partij wil niets van ze weten. 'Omdat ze een rotzooi van de hervormingen hebben gemaakt, zouden mijn kiezers meteen weglopen als ik een coalitie met ze aanga. Misschien dat ze over honderd jaar op elke straathoek gouden monumenten voor Tsjoebais oprichten, maar nu haat 98 procent de bevolking hem.'

De hoop van de hervormers is erop gevestigd dat de regering-Primakov zal bezwijken onder de economische problemen, en zij worden teruggeroepen als redders-in-nood. Primakov steunt op de communisten en pakt de hervormingen veel voorzichtiger aan dan zijn voorganger Kirijenko. Maar de premier heeft een deel van het hervormingsbeleid overgenomen en gebruikt zijn politieke kapitaal om een zuinige begroting door het parlement te loodsen - iets wat onder de hervormers keer op keer mislukte.

'Zelfs als de regering-Primakov zou falen, betekent dat niet automatisch de terugkeer van de hervormers', meent Rjabov. 'Dan is de nieuwe generatie hervormers aan de beurt, die nog vertrouwen heeft onder de mensen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden