Inheemse volkeren verliezers Bioconferentie

Inheemse volkeren voelen zich geestelijk eigenaar van de unieke planten en bomen van hun grondgebied, maar worden teleurgesteld op de Biodiversiteitsconferentie....

Van onze verslaggevers

'Neem de heilige plant Ayahuasca', zegt Napucho-indiaan Nilo Cayuquedo op de Biodiversiteitsconferentie in Den Haag. 'Inheemse volkeren in het Amazonegebied gebruiken de bladeren tegen maag- en hoofdpijn. Maar zonder dat we het weten of dat we er iets tegen kunnen doen, wordt de traditionele kennis van duizenden jaren commercieel uitgebuit.'

De Argentijn doelt op een Amerikaans bedrijf dat medio jaren negentig patent aanvroeg op banisteriopsis caapi, het medicijn uit de Ayahuasca dat in de Verenigde Staten als magic jungle brew op de markt wordt gebracht. Als het aan de industrie lag, zouden de Amazone-indianen moeten betalen voor hun eigen uitvinding.

Maar na klachten van belangenorganisaties weigerde het US Patent and Trademark Office vorig jaar het aanvankelijk geaccepteerde patent. Toch zien belangenorganisaties van inheemse volkeren hun wantrouwen bevestigd. Volgens Cayuquedo zijn die volken de grote verliezers van de Haagse Biodiversiteitsconferentie, waaraan deze week 125 ministers en tweeduizend delegatieleden van over de hele wereld meededen.

Weliswaar werd de conferentie het eens over regels die de uitwisseling van planten, zaden en genetisch materiaal tussen industrie en landen van herkomst regelt. Maar de regeling kent beperkingen, zoals de bepaling dat ze alleen geldt voor genetische bronnen die na 1993 zijn verzameld. Bovendien gaat het voorlopig om een vrijwillige afspraak zonder wettelijke sancties. De bedoeling is dat de industrie te zijner tijd landen voor het commerciële gebruik van planten en zaden gaat betalen, zodra de regels daarover verder zijn ingevuld.

Die afspraak stelt dus weinig voor, vindt Fred Fortier namens de inheemse volken van Canada. Lokale bevolkingsgroepen voelen zich geestelijk eigenaar van de unieke planten en bomen van hun grondgebied, maar zullen volgens de toekomstige regeling waarschijnlijk niet eens worden gehoord. 'Je moet de juridische capaciteit hebben om met zo'n regeling mee te doen. Die hebben de meeste inheemse volkeren helemaal niet.'

Ook wensen ze vooraf zeggenschap over de manier waarop hun traditionele planten of medicijnen worden gebruikt. Sommige van die middelen zijn heilig, en kunnen niet zomaar in de westerse supermarkt worden neergelegd.

Bovendien moet worden geregeld dat de afspraak niet alleen geldt voor de plant of zijn natuurlijke extract, maar óók voor de synthetische varaties die de farmaceutische industrie daarvan kan brouwen. En dat met terugwerkende kracht, voor middelen die vaak al tientallen jaren in westerse producten zijn verwerkt.

Die voorwaarden gingen de deelnemende partijen aan het Biodiversiteitsverdrag te ver. Er komt een werkgroep die een minder vergaande regeling gaat uitwerken. De ontwikkelingslanden sluiten contracten met partijen die zaden, planten of DNA uit de tropische bossen willen halen, zoals de farmaceutische industrie, plantenkwekers en onderzoekers.

Vandaag wordt de conferentie afgesloten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden