Nieuws Holocaust-memorabilia

INGEKORTE KRANTVERSIE Bieden maar: ‘Concentratiekamp-tondeuse, zo goed als nieuw’

De op veilingsite Catawiki aangeboden tondeuse die volgens de verkoper in een concentratiekamp werd gebruikt. Beeld Catawiki

‘Aangeboden: Concentratiekamptondeuse. In goede staat en origineel.’ Zo luidt de claim in de advertentie op veilingwebsite Catawiki. Bijgevoegde foto’s tonen het werktuig met rode houten handvatten en roestend snijmes. ‘Tondeuse zou afkomstig zijn uit een Duits concentratiekamp’, aldus de beschrijving. ‘Alle gevangenen werden kaalgeschoren met deze tondeuse. Dit is een grotere variant dan ze in die tijd bij de kapper gebruikten. Uniek bijzonder item.’

Opmerkelijk, en toch ook weer niet: de handel in Holocaust-memorabilia is een levendige. ‘Spullen uit de Tweede Wereldoorlog zijn al sinds het einde van de oorlog verzamelwaardig. Door de opkomst van internet is dit alleen maar toegenomen’, zegt Kees Ribbens. De onderzoeker aan het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies (NIOD) werkt aan een boek over de commercialisering van Tweede Wereldoorlogerfgoed tot koopwaar, dat volgend jaar zal verschijnen.

Militaria

Er zijn allerlei veilingen en beurzen in binnen- en buitenland die onder de noemer ‘militaria’ zaken als uniformen, helmen, wapens aanbieden. Ribbens: ‘Juist als ze samenhangen met de Jodenvervolging hebben objecten een sterke politieke betekenis. Daar ontstaat tegenwoordig een zekere gevoeligheid, of dat nu wel verhandeld mag worden.’

De verdenking tegen verzamelaars van bijvoorbeeld bestek met SS-gravure of commandantslaarzen is al gauw dat zij sympathie koesteren voor de nazi-ideologie. Maar dat is volgens NIOD-onderzoeker Ribbens vaak niet het geval. ‘Een student van mij heeft eens verzamelaars van nazi-parafernalia geïnterviewd. Dat bleken geen neonazi’s. Al wil dat niet zeggen dat ze er niet tussen kunnen zitten.’

Wettelijk verboden is de handelswaar niet. Toch werd er in 2012 op een rommelmarkt in Venlo nog een man aangehouden die naziwapens en medailles aanbood. Wat Ribbens mist, is een fundamentele discussie over de omgang met Holocausterfgoed. ‘Deze objecten zijn waardevol omdat ze de Jodenvervolging inzichtelijk kunnen maken. Maar is bewaren enkel een taak voor musea, of mogen particulieren dat ook?’

Uniform uit Auschwitz

Bekend is een voorbeeld van Ebay, dat een aangeboden kampgevangene-uniform uit Auschwitz na een storm van kritiek uiteindelijk terugtrok. In Nederland beschouwt Marktplaats naziwaar formeel als ‘aanstootgevend’, maar afgaand op het rijke aanbod wordt die maatstaf niet strikt gehandhaafd. Volgens Ribbens dekken verkopers op platforms zich tegenwoordig in met een disclaimer waarin zij zich van de betekenis van objecten distantiëren.  Ook veilingsite Catawiki hanteert zo’n voetnoot bij de aangeboden tondeuse. Ribbens: ‘Maar het blijft koopwaar.’

En dan is het nog de vraag hoe authentiek voorwerpen zijn. ‘Voor hetzelfde geld is deze tondeuse gebruikt voor rekruten van de Wehrmacht’, zegt Ribbens. Om over alle namaak nog maar te zwijgen. ‘Made in China, vers van de productielijn, via Alibaba.’

De aanbieder van het object was dinsdag niet bereikbaar voor een toelichting op de herkomst van zijn beladen handelswaar. Echt of niet, moreel betreurenswaardig of business as usual: een klapper lijkt de kamptondeuse niet te worden. Het hoogste bod tot dusver: 3 euro.

Aanvulling: Het item is een dag na deze publicatie teruggetrokken uit de veiling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.