Ingebeeld Amerika

Het pandemonium aan verbijsterde stemmen na de ramp in New Orleans bewijst hoezeer de wereld is behept met Thunderbirds-achtige ideeën over de Verenigde Staten....

Wanneer ik als kind het woord Amerika hoorde, dacht ik aan de felrozesmock-blouse van heftig brandbaar nylon die we ooit van een Amerikaanse takvan de familie opgestuurd hadden gekregen en die mijn moeder meteen walgendin een verkleedkist had gegooid. Ik dacht aan gigantische vliegtuigen,auto's en ijskasten in glimmende pastelkleuren. In Amerika belden mensenelkaar met telefoons waarop je elkaar kon zien. Amerika was toekomst - eengladde, fantastische poppenwereld, de Thunderbirds, maar dan echt, dachtik.

Op een tentoonstelling over de Amerikaanse reclame-industrie ontdekteik ooit dat mijn Amerikaanse droom weliswaar niet ver van de Amerikaansebeeldcultuur uit de jaren zestig en zeventig (mijn kindertijd) af stond,maar na jaren reizen naar de VS wist ik inmiddels dat het er op straatnogal anders uitzag dan in die droomcultuur. Ook - verbazingwekkend! - zagniemand op straat er uit zoals Paris Hilton of welke andereHollywoodverschijning dan ook. Alles kwam net zo veel met de werkelijkheidovereen als onze eigen jaren-vijftigposters met de jaren vijftig zelf.

Tot zover geen nieuws dus, zou je denken. Helaas (of niet helaas, hetis maar hoe je het bekijkt) is de hele wereld verslaafd aan de beelden dievoortspruiten uit het vitaalste en lucratiefste onderdeel van de export vande VS: de amusementsindustrie.

En ook de meest absurde beeldtaal is invloedrijk, en hardnekkig.

Na de ramp in het Amerikaanse Zuiden klonk een pandemonium aan stemmendie hun verbijstering uitspraken over de gigantische proporties van derampspoed, de armoede die aan het licht kwam, de corruptie, de anarchie enhet wanbeleid dat onder het gouvernement van Louisiana werd waargenomen.'Het lijkt wel Derde Wereld,' verzuchtte men in Europa ontzet, 'inAmerika!' Het werd als een volstrekte anomalie beschouwd in een land dattoch werd bestierd door westerse krachten en machten, een land dat notabene de laatste jaren het voornaamste, bijna spreekwoordelijke object lijktte zijn geworden van de grote haat der fundamentalistische moslims, juistomdat het wereldheerschappij lijkt te bezitten, de grootste rijkdom en demeeste kennis herbergt en de mens in een decadent wezen heeft veranderd.

Ik zeg niet dat ik zelf niet geschokt was over de onbeschrijflijkerampspoed in New Orleans, maar ik weet wel dat het nog steeds bijzonderderis als het ergens wél goed geregeld is, zoals in de staat Mississippi -eveneens overspoeld, wel op tijd geëvacueerd - dan wanneer dat níet hetgeval is. Ook in Amerika.

Als het al ergens Thunderbirdland had kunnen zijn, dan toch wel hier inBerkeley. Maar zelfs in dit geprivilegieerde stukje van dit enorme, nog zojonge deel van de wereld, zie je nog zeer goed de steigers en het staketselwaar deze grote hoeveelheid mensen een samenleving van probeert te bouwen.Je voelt de strijd die dat kost - al pakt hij hier en daar verbazend goeduit.

Alles heeft iets rauws en onafgewerkts in de VS, als je het gladgeasfalteerde maar ook groene Nederland gewend bent. De belangrijkstegrondregel lijkt te zijn: iedereen is verantwoordelijk voor zichzelf enzijn geluk, dus ook voor zijn gemeenschap en niets gaat voor niets.

Publieke voorzieningen zijn functioneel, maar ruw, zoals de brokkeligebetonnen straten en stoepen laten zien, schoongehouden wordt het lang nietoveral. Bij postkantoren werken de slakken van de samenleving, meest dikkevrouwen wier brein ingrijpend wordt vertraagd door van alles, maar vast ookdoor het onnoemelijke aantal regels waarmee ze rekening dienen te houden.De scholen zijn goed voor hen die willen/kunnen betalen, en slecht voor hendie geen geld hebben.

Het is simpel en hard in dit land: niets voor niets. En dat weet men.Iedereen werkt keihard. Niemand (met uitzondering van de echt eng puissantrijken natuurlijk, maar die zitten overal, ook in Egypte) rust op zijnlauweren. Geen tijd. Wanneer je je baan verliest (zoals velen overkwam inde dotcom-crisis), kun je je huis, je verzekering, je auto, alles, in eenmaand kwijt zijn - zeker als je niets gespaard hebt, zoals de meesten hier.Van gouden handdrukken en afvloeiingsregelingen heeft men hier weinig kaasgegeten. Niets voor niets. Bij de dokter moet je eerst uitgebreid jedraagkracht bewijzen door het invullen van allerlei ingewikkeldeformulieren, voor hij of zij zo goed is zich een paar minuten bij je tevervoegen. Ook medische hulp is een dienst, en je voelt dat. Je betaalt,of je betaalt je verzekering, en flink. Op de school waar onze kinderenzitten valt het woord community om de tien zinnen.

Ik leerde hier iemand kennen die mij vertelde dat haar man zijn baanverloren had, zonder kans op een nieuwe. Ze raakten alles kwijt, hun mooiehuis, de dure school van hun kinderen, hun hele, comfortabele leven. Viahet schoonhouden van huizen en het bijhouden van tuinen wist zijuiteindelijk te zorgen dat haar gezin kon blijven eten. En ze vond hetvanzelfsprekend, evenals haar buren en vrienden. Via via vond zeuiteindelijk een baan aan de universiteit. Niets decadentie.

Alles wat je doet, komt alleen tot stand door moeite en werk, en datbeseffen hier velen - zij het niet allen.

Mijn voorstelling van de VS kwam ooit voort uit droombeelden. Reclame.Niets is beïnvloedbaarder dan mentale beelden. De Thunderbirds moetenhaast wel de bron zijn voor de jaloezie, de woede, het leedvermaak en deverbijstering die in het buitenland heersen over Amerika.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden