Informeren zonder escaleren: zo kan het

Wat gemeenten kunnen doen om informatieavonden over azc's en noodopvang minder verhit te laten verlopen.

De informatieavond in Wormer over de mogelijke komst van vluchtelingen werd dinsdag wegens grote belangstelling verplaatst naar de brandweerkazerne. Beeld Julius Schrank

ADVIES 1

Praat aan sta tafels

Is de standaard formule - burgemeester op het podium, publiek in de zaal - op zichzelf niet al vragen om moeilijkheden? Ja, zegt Marcel Boogers, hoogleraar innovatie en regionaal bestuur aan de Universiteit Twente. 'Les één: bespreek dit niet in een grote zaal, dan krijg je een wij-tegen-zij-sfeer. Het verbaast me dat die vorm toch zo vaak wordt gekozen.'

Nederland heeft immers veel ervaring met moeizame gesprekken over omstreden opvang, zegt Boogers. 'Denk ook aan dak- en thuislozen, ex-gedetineerden of ex-verslaafden.' Een klassieke setting geeft een klein clubje fanatieke tegenstanders alle kans de rest op te jutten. 'Anderen voelen zich geïntimideerd en doen er het zwijgen toe.'

In Gouda is die les al jaren geleden getrokken. Of het nu gaat om een centrumplan, bezuinigingen of de bouw van een moskee, Gouda houdt zich verre van 'klassieke bijeenkomsten waar de burgemeester om 20 uur de vergadering opent en zich een programma ontrolt met een powerpoint-presentatie', zegt woordvoerder Peter Oet. 'Daar komt alleen een ouder publiek op af.'

In plaats daarvan belegt Gouda inloopavonden waar bewoners een-op-een vragen kunnen stellen aan de burgemeester, wethouders en ambtenaren. 'Bijvoorbeeld tussen vijf en acht, zodat je ook voor het avondeten al even kunt binnenlopen. Natuurlijk mag iedereen zijn emoties tonen. Maar zo komen ook andere mensen rustig aan bod.'

Informele, kleinere bijeenkomsten genieten ook de voorkeur in Rotterdam, maar die zijn niet altijd mogelijk. Zoals half oktober in de wijk Beverwaard, waar een asielzoekerscentrum komt. 'We hebben toch een klassieke avond belegd, omdat het op korte termijn moest en we wisten dat het druk zou worden', zegt de woordvoerder van burgemeester Aboutaleb. Een tent voor 650 mensen bleek nog te klein; bijna 200 mensen moesten buiten blijven staan, wat tot nog meer frustratie leidde.

Den Haag bedacht een tussenvorm om de wijk Bezuidenhout in te lichten over de toekomst van het leegstaande ministerie van Sociale Zaken. Dat wordt geschikt gemaakt voor noodopvang en, vanaf 2016, voor langdurige huisvesting van asielzoekers met een verblijfsvergunning. Er kwamen 1.200 mensen naar de informatieavond, veel meer dan verwacht. Burgemeester Van Aartsen en wethouder Wijsmuller gaven een plenaire toelichting, daarna was er informeel gelegenheid tot vragen stellen.

'Er waren zo'n zestig mensen om uitleg te geven en om zorgen aan te horen: ambtenaren, het COA, Vluchtelingenwerk, de politie', zegt woordvoerder Jan Jaap Eikelboom. 'Mensen raken ook onderling in gesprek. Niet iedereen durft in een zaal in te spreken, maar die bied je zo wel de kans. We geloven meer in een persoonlijk gesprek dan in een uitwisseling van standpunten.'

ADVIES 2

Wees duidelijk

De Rotterdamse burgemeester Aboutaleb maakte Beverwaard meteen het uitgangspunt van de bijeenkomst duidelijk: de vestiging van het asielzoekerscentrum is een besluit dat het college van burgemeester en wethouders heeft genomen.

Aboutaleb ging de omwonenden dus niet vragen of ze het goed vinden, maar wilde het besluit wel toelichten en alle zorgen horen. 'Als je het besluit zelf ter discussie stelt, dan komt er nergens meer een opvanglocatie', zegt zijn woordvoerder.

De geëscaleerde bijeenkomst in Steenbergen ging niet eens om een concreet plan met een concrete locatie. De Brabantse gemeente wilde op voorhand met de bevolking in gesprek in het geval dat het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) een verzoek zou indienen. Er lag wel al een notitie met opties en mogelijke locaties, maar geen concreet besluit.

ADVIES 3

Houd camera's buiten de deur

Bij bijeenkomsten in Den Haag over opvanglocaties zijn journalisten wel welkom, maar zonder tv-camera's, fototoestellen en geluidsapparatuur. 'Veel bewoners vinden die camera's niet prettig en hebben ons vooraf laten weten: als er wordt gefilmd, dan komen we niet', aldus zegsman Eikelboom. 'Het is een manier om effectiever en rustiger met elkaar te praten, niet bedoeld om actievoerders of wie dan ook wind uit de zeilen te halen.'

'Het scheelt een hoop als je camera's weert', stelt hoogleraar Marcel Boogers. 'Radicalen grijpen een podium, zeker als de audiovisuele media erop duiken. De aanwezigheid van camera's geeft dynamiek. Laat tv-ploegen buiten om reacties vragen.'

De Haarlemse burgemeester Bernt Schneider, tevens voorzitter van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters, twijfelt over die maatregel. 'De media hebben ook een rol te spelen. Ik heb voorafgaand aan de informatiebijeenkomst over de koepelgevangenis gevraagd of er mensen waren die bezwaren hadden tegen de camera's, en dat bleek niet het geval. Dan ga ik ze niet verbieden.'

ADVIES 4

Houd besloten bijeenkomsten

De extreem-rechtse Nederlandse Volks-Unie (NVU) zegt bijeenkomsten over asielzoekerscentra af te lopen om daar hun tegengeluid te laten horen. Voorman Constant Kusters beweerde maandagavond in het tv-programma Pauw dat de NVU zo de opvang in Purmerend heeft tegengehouden.

Kun je mensen van buiten de gemeente van een bijeenkomst weren? Zij hebben immers geen direct belang. Ja, dat is mogelijk, zegt burgemeester Schneider van het genootschap. 'Maar het is wel een paardenmiddel. Ik hoop dat het niet nodig is om de toegang te reguleren. Wat wij ook verzinnen, extreme krachten vinden toch altijd weer een uitweg, zoals het in brand steken van auto's in Wormerland.'

Harlingen zet het paardenmiddel wel in. Die gemeente annuleerde gisteravond een informatiebijeenkomst, omdat er signalen waren dat NVU-leden zouden komen. Burgemeester Roel Sluiter in een persverklaring: 'Dit omdat het open gesprek dat we wilden, naar alle waarschijnlijkheid niet plaats zou vinden met de aanwezigheid van de NVU. Bovendien wil ik beslist niet dat onze inwoners onvoorbereid aan intimidatie en provocatie worden blootgesteld van krachten die maar één ding willen: hun mening aan iedereen opleggen.' In november organiseert Harlingen alsnog een informatieavond. Die zal alleen toegankelijk zijn op vertoon van de persoonlijke uitnodiging die Harlingen binnenkort rondstuurt.

ADVIES 5

Blijf in gesprek na de eerste avond

Tijdens de bijeenkomst in de Rotterdamse wijk Beverwaard werd Aboutaleb een aantal keren persoonlijk beledigd; een man die de burgemeester van Marokkaanse afkomst toebeet dat in zijn cultuur pedofilie normaal is, bood later excuses aan. Na afloop heeft Aboutaleb tweehonderd mailtjes gekregen, aldus zijn zegsman. 'Een deel legde op respectvolle manier uit waarom ze tegen het azc zijn. Maar het grootste deel van die mails was van voorstanders. Ze vonden het in de zaal te intimiderend om dat te zeggen.'

De eerste, vaak druk bezochte en tumultueuze bijeenkomst over een azc, is in de meeste gemeenten zeker niet de laatste. Daarna wordt intensief met kleinere groepen bewoners overlegd. 'Mensen maken zich grote zorgen over de veiligheid', zegt de woordvoerder van Aboutaleb. 'Bij het sluiten van de prostitutie op de Keileweg kwam er her en der in de stad opvang. Dat ging gepaard met veel zorg en frustratie. We hebben toen met veel succes commissies opgericht waarin buurt en gemeenten in dialoog gingen.'

'Je moet duidelijk maken dat je de nazorg serieus neemt en rekening houden met de emoties', zegt hoogleraar Marcel Boogers. 'Als je daar je schouders over ophaalt, gaat het mis.' De commotie is heftiger dan voorheen, maar zeker niet nieuw, zegt Bernt Schneider van het Genootschap van Burgemeesters. 'Bij het COA weten ze uit ervaring dat het patroon vaak hetzelfde is: eerst weerstand, dan acceptatie en jaren later protest als het azc gaat sluiten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden