Commentaar

Informeer de Koning over de vorming van zijn kabinet

De Koning werd in 2012 wel erg rigoureus buitenspel gezet in de formatie. Hij mag best weten hoe het gaat.

Premier Mark Rutte en Koning Willem-Alexander bij de viering van het 200-jarig bestaan van het parlementaire tweekamerstelsel in Nederland in 2015. Beeld anp

Een meerderheid in de Tweede Kamer had in 2012 goede redenen om de rol van de Koning in de kabinetsformatie terug te dringen. Die rol is niet wettelijk vastgelegd, maar volgens het gewoonterecht speelde het staatshoofd een belangrijke regierol.

Hoe invloedrijk de opeenvolgende koninginnen echt waren, bleef altijd voer voor speculatie. Drukte Beatrix in 1994 het eerste Paarse kabinet door met haar verzoek aan PvdA-leider Kok om zelf de financiële paragraaf van een regeerakkoord te schrijven? Stuurde zij in 2010 opnieuw door twee keer vertrouwelingen, Herman Tjeenk Willink en daarna Ruud Lubbers, als informateur aan te wijzen, tegen het advies van andere betrokkenen in?

Harde bewijzen zijn nooit geleverd, maar het was ongemakkelijk genoeg. In een volwassen democratie moet elke schijn worden vermeden dat iets of iemand anders dan de volksvertegenwoordiging de vorming van het landsbestuur bepaalt. Ook de onafhankelijke, onbesproken positie van de Koning hangt in hoge mate af van de mate waarin hij erin slaagt zich niet direct met de politiek te bemoeien.

Vandaar dat de Kamer besloot elke vorm van koninklijke betrokkenheid te schrappen. Dat ging rigoureus. Zelfs een terloops kennismakingsbezoek van de informateurs Henk Kamp en Wouter Bos aan het paleis, leidde tot grote verontwaardiging in de Kamer.

Patstelling

Een poging van de Raad van State en de Eerste Kamer om de Koning beter op de hoogte te houden van het verloop van de kabinetsformatie is achter de schermen uitgelopen op een patstelling met de Tweede Kamer. Voorzitter Khadija Arib weigert mee te gaan in de wens om het staatshoofd op vooraf bepaalde momenten van informatie te voorzien.

Met weer een formatie op komst ligt de vraag op tafel of het niet wat té rigoureus was. Hoewel de nieuwe procedure een vlotte formatie in 2012 allerminst in de weg stond, voltrok het proces zich op momenten nog meer in de achterkamers dan vroeger. Zoveel transparanter wordt het niet per definitie als het aan de politici wordt overgelaten.

In die zin is het geheel negeren van het paleis in hoge mate symbolisch. Bovendien gaat het voorbij aan het feit dat de Koning nu eenmaal deel is van de regering - totdat het parlement anders beslist. In die positie heeft hij informatierecht: hij wordt door zijn kabinet trouw op de hoogte gehouden van het kabinetsbeleid. Dan is het wel zo logisch en hoffelijk om hem ook te informeren over de vorming van zijn kabinet. Zolang het bij informeren blijft, kleeft daar geen enkel gevaar aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden