Informatiejunks en informatiezombies

Ik zit voor mijn pc te broeden op een hoogst originele formulering die precies hetzelfde zegt als de zin: 'Wij komen óm in de informatie, en krijgen daar de zenuwen van.' Ai....

Bij de ene krant gaat dat sneller dan bij de andere, maar geen enkele titel ontkomt eraan. Nu kunnen ze bij PCM misschien iets verkeerd doen, maar ook de niet tot dit concern behorende goudeneierenlegger De Telegraaf, die sinds 1955 alleen maar groei heeft gekend, ziet zichzelf slinken. Hetzelfde geldt voor de gigant onder de regionale dagbladuitgevers, Wegener. Juist omdat het een breuk is in een al jaren opgaande lijn, groeit het vermoeden dat het hier gaat om iets structureels. Ik zie een reusachtige omwenteling op het punt staan zich te voltrekken, zonder haar te doorgronden.

Vandaar dat mijn gedachten blijven cirkelen om de informatiemoeheid van de meeste mensen, mezelf niet uitgezonderd. De echt grote verandering in het afgelopen decennium is de enorme toeneming van de informatiebronnen geweest.

We hebben er veel meer commerciële radiozenders en televisiestations bijgekregen. Denk eens aan al die regionale omroepen waarvan er tien jaar geleden nog maar een paar bestonden. En gratis dagbladen. En internet. Vier dagbladen hebben een kleine twee jaar geleden een magazine opgericht. De glossy tijdschriften begonnen aan hun opmars.

Tamelijk moeiteloos heeft 'de markt', wij consumenten dus, de stroom nieuwkomers opgeslobberd, getuige het feit dat het een decennium heeft geduurd voordat de verschillende media hinder van elkaar zijn gaan ondervinden bij het hengelen om de aandacht van de consument. Nu is de maat vol, en de consument wordt een beetje gek van al dat geslobber. Dat merken nu dus de traditionele, dat wil zeggen niet gratis, dagbladen. Ook de commerciële omroepen weten inmiddels dat de bomen niet tot in de hemel groeien. De eerste fusie in die bedrijfstak, tussen SBS en Fox, is al in de maak. Over internet hoef ik niets te zeggen.

Kernvraag is natuurlijk waartoe dit leidt. Dan heb ik het vooral over de traditionele dagbladen, waarnaar nu eenmaal mijn liefde het meest uitgaat. Naar aanleiding van de toen inzettende oplagedaling van het Algemeen Dagblad heb ik een kleine drie jaar geleden op deze plek al eens geopperd dat zich een fundamentele tweedeling op mediagebied aan het aftekenen is. Het nu ruim een eeuw oude idee dat iedereen een krant leest, of behoort te lezen, is uit de tijd. In plaats daarvan komt er een scheiding tussen wat ik voor het gemak maar even de informatiejunks en de informatiezombies noem.

Een elite van slimme, hoog opgeleide, goed verdienende carrièremakers zal bereid zijn flink te betalen voor landelijke dagbladen die hoogwaardige informatie bieden, op het niveau van de International Herald Tribune of The Financial Times. Net als de twee genoemde voorbeelden moeten die kranten veel compacter zijn dan de huidige Volkskrant, NRC Handelsblad of Trouw, maar grondiger zijn in hun berichtgeving. Het is ook maar zeer de vraag of de informatiejunks drie van zulke kranten overeind kunnen houden. Waarschijnlijk is er maar ruimte voor twee van zulke superkwaliteitskranten, die weinig zullen lijken op wat er nu bij de leeselite op de deurmat valt.

Onder informatiezombies versta ik alle mensen die zich niet bij de junks thuisvoelen. Zij zwerven rond op internet, pakken op de stations een gratis krant, liggen voor de tv te zappen. Als het hun maar niets kost, geen geld en geen energie. Deze dolende zielen zijn niet voor altijd verloren. Jongeren die nu niet de zin inzien van het kopen van een krant, en zich behelpen met Metro, Spits, News.nl (waarom hoor ik trouwens nooit iemand over die krant?) en het RTL Nieuws, zullen op een dag ontdekken in het leven niet verder te komen als ze niet inzien dat kennis macht is. Toetreding tot de elite van de informatiejunks wordt dan onvermijdelijk.

Het zal duidelijk zijn dat ik een slagveld beschrijf waarop de meeste van de bestaande dagbladtitels het loodje zullen leggen, zowel landelijk als in de regio. Toen in de jaren zestig het grote proces van de dagbladconcentraties begon, ontstond de leus: 'Straks zijn er in Nederland nog maar drie kranten: De Telegraaf, Het Nieuws van de Dag en de Staatscourant.' De tweede titel is al weg, en voor de eerste steek ik niet langer mijn hand in het vuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden