NIEUWS

Informateur Hamer voert de druk op: GroenLinks en CDA moeten om tafel

Informateur Mariëtte Hamer voert de druk in de formatie op. Zij zet donderdag de partijleiders Jesse Klaver (GroenLinks) en Wopke Hoekstra (CDA) samen aan tafel en ook Sigrid Kaag (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) moeten elkaar diep in de ogen kijken. Mark Rutte (VVD) en Lilianne Ploumen (PvdA) bespreken waarschijnlijk hoe sterk het linkse verbond is.

Jesse Klaver na afloop van een gesprek met informateur Hamer vorige week. Beeld EPA
Jesse Klaver na afloop van een gesprek met informateur Hamer vorige week.Beeld EPA

Met het uitnodigen van deze koppeltjes in deze samenstelling lijkt Hamer de zaken op scherp te zetten. Onderling liggen er allerlei blokkades: Hoekstra heeft bezwaar tegen samenwerking met GroenLinks, Kaag wil niet verder met de ChristenUnie en Rutte heeft bezwaren tegen het blok dat de PvdA wil vormen met GroenLinks. Die barrières houden de zaak op. Hamer kreeg aanvankelijk tot afgelopen zondag om dan eindelijk de wie-met-wie-vraag te beantwoorden, maar kwam na drie weken praten niet verder.

Een blik op het politieke speelveld leert dat alleen VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en de ChristenUnie overblijven als serieuze gesprekspartners in de onderhandelingen. Hoewel Hoekstra meent dat ook Volt en JA21 als opties verkend moeten worden, lijkt dat op voorhand verspilde tijd. Volt wil niet, maakte fractieleider Laurens Dassen woensdag na zijn gesprek met Hamer duidelijk, en JA21 kan op een veto rekenen van D66.

‘Complexe situatie’

Volgens Hamer liggen de inhoudelijke verschillen tussen de potentiële formatiekandidaten helemaal niet zo ver uit elkaar en maken de partijleiders ze naar buiten toe groter dan nodig is. VVD-leider Rutte sprak woensdagochtend opnieuw van een ‘complexe situatie’. Samen met Hoekstra voelt hij weinig voor een samenwerking met twee linkse partijen, omdat voor een meerderheid in de Tweede Kamer een van de twee voldoende is. PvdA en GroenLinks zijn echter vastbesloten zich niet uit elkaar te laten spelen.

Bij die partijen is bovendien sprake van groeiende ergernis over de opstelling van VVD en CDA. Klaver en Ploumen hebben toch al het idee dat zij veel aan hun achterban uit te leggen hebben nu zij toch weer met Rutte willen praten na hun motie van wantrouwen aan zijn adres. Dat VVD en CDA achter de schermen ook nog eens de voorkeur uitspreken voor een samenwerking met alleen de PvdA, valt ook niet goed. Het verwijt dat niet met GroenLinks kan worden samengewerkt omdat het een instabiele partij zou zijn, wekt ook verbazing. De partij verloor een flink aantal zetels maar dat wekte nauwelijks interne opstand, wordt bij GroenLinks opgemerkt. Ook het voornemen om te formeren lijkt de achterban te accepteren.

Hetzelfde kan niet gezegd worden over het CDA. De partij verkeert in een crisis en de leiderschapswissel in blessuretijd bracht de christendemocraten niet de overwinning waar zo naar gesnakt werd. Onder leiding van Hoekstra leverde de partij zetels in. De eigenzinnige Pieter Omtzigt zit ziek thuis en is woedend over de manier waar het vorige kabinet Rutte met hem is omgegaan en een deel van de achterban ziet niets in samenwerking met Rutte. Het gemak waarmee Hoekstra dat lijkt te vergeten, wekt verbazing bij PvdA en GroenLinks.

Doorstart huidige kabinet

Het gesprek tussen Hoekstra en Klaver is daarom van belang, maar dat geldt ook voor de eerste directe ontmoeting van Kaag en Segers. VVD en CDA schermen nadrukkelijk met de optie om een doorstart te maken met het huidige kabinet. De coalitie VVD, CDA, D66 en ChristenUnie kreeg er de afgelopen verkiezingen twee zetels bij. SGP-leider Kees van der Staaij adviseerde de informateur donderdag deze optie nadrukkelijk te onderzoeken om een eind te maken aan de ‘langdurige paringsdans op het Binnenhof waar we nu mee te maken hebben’.

Maar voor zowel D66 als ChristenUnie liggen onderhandelingen op dit moment niet voor de hand. Met name op medisch-ethisch terrein liggen de partijen mijlenver uit elkaar. Bovendien vindt Segers vooralsnog dat hij niet aan de beurt is om weer te regeren. Hij deed eerder coalitiegenoot Rutte in de ban, maar kwam daar later op terug. Door zichzelf als laatste optie te positioneren, verhoogt Segers zijn prijs voor als het VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks niet lukt om er samen uit te komen.

Donderdag is de 85ste dag na de verkiezingen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden