Inflatie in het registreren van intelligentie

De IQ-test is te gemakkelijk geworden voor kinderen anno 2002. Daarom hebben psychologen de Nederlands/Belgische versie aangepast...

Het is niet aannemelijk dat de mens in de loop der eeuwen slimmer is geworden. De meest gangbare IQ-test, die van de Amerikaan David Wechsler, laat echter steeds hogere uitkomsten zien. Per tien jaar neemt de gemiddelde score met zo'n drie punten toe. En het aantal hoogbegaafden (mensen met een IQ van 130 punten of meer) moet navenant zijn gestegen - al is ook dat verschijnsel niet geregistreerd.

Er treedt dus een zekere inflatie op in de registratietechniek, concludeert Willem Kort, hoofd van het dienstencentrum van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP).

Het ijkpunt van de menselijke intelligentie moet - net als de kalender - op gezette tijden worden bijgesteld. Een aantal psychologen van het NIP is daar ruim anderhalf jaar mee beziggeweest en komt nu met een nieuwe test.

De houdbaarheid van de vorige versie, die uit het begin van de jaren negentig dateert, was op tal van punten verstreken. Zo waren de telefoons in de oude test nog met een kiesschijf uitgerust, en ontbrak elke verwijzing naar computers en internet.

Met betrekking tot de omgangsvormen moest de oude IQ-test worden gekuist. De gebruiker werd hierin onder andere met vechtende kinderen geconfronteerd. In de moderne versie bedienen deze zich louter nog van verbale wapens.

Verder moest de test 'cultureel neutraal' worden gemaakt. Zo is het begrip 'klok' in Vlaanderen minder gangbaar dan hier. Maar omgekeerd blijken de zuiderburen beduidend beter op de hoogte van het feit dat de zon in het westen ondergaat. Dergelijke verschillen mogen de uitkomst van de IQ-test niet te veel beïnvloeden.

Daarmee zal echter niet kunnen worden verhinderd dat een IQ-test bij aanhoudend gebruik steeds hogere scores oplevert. Naar de toedracht van dat verschijnsel kan Kort vooralsnog slechts gissen.

'Het kan duiden op een genetische aanpassing, of op een toenemend absorptievermogen van de menselijke geest. Maar het kan ook te maken hebben met de verbeterde voeding, of met veranderde onderwijsmethodieken. We weten het niet.'

De recente toename van het aantal hoogbegaafden kan in elk geval niet aan de inflatie van de IQ-test worden toegeschreven, zegt Laetitia van der Zwan, directeur van het Landelijke Informatiecentrum Hoogbegaafdheid. 'Er zijn niet meer hoogbegaafden dan vroeger. Hun aanleg wordt slechts beter en eerder onderkend.'

Vroeger, in de hoogtij van de maatschappelijke nivellering, ontmoette het begrip 'hoogbegaafdheid' veel onbegrip en weerstand, herinnert Van der Zwan - die zelf ooit werkzaam was in het onderwijs - zich. 'Dat een hoogbegaafd kind moest worden gestimuleerd, en extra aandacht nodig had, ging er bij de meeste collega's destijds niet in. Ik had eens zo'n kind in de klas. Dat liet ik, op voorspraak van het schoolhoofd, buiten de klas Donald Duckjes lezen als het met zijn werk klaar was. Daar heb ik nog spijt van.'

Nu wordt, aldus Van der Zwan, algemeen onderkend dat hoogbegaafdheid 'een leuk cadeautje' is dat bij onoordeelkundig gebruik in duigen kan vallen. Kinderen die niet worden gestimuleerd om hun talenten te benutten, kunnen vervallen in apathie. Op de IQ-schaal kunnen zij vervolgens ongemerkt tientallen punten zakken, waardoor hun talenten onbekend blijven.

Anderzijds - en dat is even onwenselijk - kan hoogbegaafdheid aanleiding geven tot haantjesgedrag en pronkzucht. Niet alleen bij de kinderen, maar ook bij hun ouders.

Van der Zwan kent hen wel: de ouders die bevestigd willen worden in de overtuiging dat hun kind hoogbegaafd is. 'Vaak komen ze na bestudering van ons informatiepakket al tot het juiste inzicht. Zo niet, dan vallen ze wel door de mand bij de IQ-test.'

Als ijkpunt van intelligentie zal de IQ-test echter altijd enigszins tekortschieten, erkent Kort van het NIP. Ze zal dus altijd door andere indicatoren moeten worden geflankeerd. 'Er treedt hoe dan ook een zekere culturele ruis op. Om nog maar te zwijgen over troebele genetische invloeden. Wat verklaart, bijvoorbeeld, het aanzienlijke verschil in de testresultaten tussen blanken en zwarten in de VS?', vraagt Kort zich af. 'We weten het niet. Feit is wel dat je behoedzaam moet zijn met het verabsoluteren van een IQ-test.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden