Nieuws

Ineens lijkt Spoetnik V, dat Russische coronavaccin, zo gek nog niet. Kunnen wij dat ook bestellen?

Na problemen met het eigen vaccinatieprogramma en een bemoedigende publicatie over Spoetnik V (gemelde effectiviteit: 92 procent) in het Britse medische vakblad The Lancet afgelopen dinsdag, is er in het Westen belangstelling voor het coronavaccin uit Rusland.

Een Russische zorgmedewerker maakt een injectie klaar om het Spoetnik V-vaccin in de bovenarm van een arts te spuiten. Beeld Yuri Kozyrev /  Noor
Een Russische zorgmedewerker maakt een injectie klaar om het Spoetnik V-vaccin in de bovenarm van een arts te spuiten.Beeld Yuri Kozyrev / Noor

1. Hoe staat het met de productie van Spoetnik V?

Rusland zegt de Europese Unie voor de zomer te kunnen voorzien van 50 miljoen vaccins. Tegelijkertijd kampt Rusland met productiebeperkingen. Eerdere beloften over productieaantallen werden niet waargemaakt. Zo verkondigde het staatsinvesteringsfonds achter Spoetnik V dat er voor 1 januari 2021 ongeveer 200 miljoen vaccins klaar zouden zijn. Dat werden er honderd keer minder: nog geen 2 miljoen.

Ook is er onduidelijkheid over het aantal Russen die geïnjecteerd zijn met Spoetnik V. De Russische overheid verstrekt daar geen gegevens over. Uit het hele land komen berichten dat beloofde vaccins niet zijn geleverd. In Moskou is het vaccin gemakkelijk verkrijgbaar, maar daarbuiten belanden mensen vaak op wachtlijsten of kunnen ze zich niet aanmelden voor vaccinatie. Sommige miljoenensteden hebben nog maar enkele duizenden vaccins.

2. In welke landen is Spoetnik V al verkrijgbaar?

Zestien landen hebben niet gewacht op de afronding van de testfase en registreerden Spoetnik V alvast als coronavaccin. Het vaccin is beperkt beschikbaar in onder meer Argentinië, Iran, Tunesië, Armenië en de Verenigde Arabische Emiraten.

Het Kremlin lijkt veel belang te hechten aan de wereldwijde verspreiding van Spoetnik V, ook al kampt de eigen bevolking met tekorten. Voor de regering is het vaccin vanaf het begin bovenal een politiek instrument geweest dat de superioriteit van Rusland moet aantonen – het is niet voor niets vernoemd naar de satelliet waarmee Moskou in 1957 de leiding nam in de mondiale ruimtewedloop. Nog voor publicatie van de eerste testresultaten claimde president Poetin al de wereldprimeur: het eerste land met een effectief vaccin.

3. Kunnen EU-landen Spoetnik V invoeren?

De fabrikant van Spoetnik heeft in januari een verzoek tot wetenschappelijk advies ingediend bij het Europese Geneesmiddelenbureau (EMA) ter voorbereiding op een goedkeuringsprocedure. Die goedkeuring is essentieel, maar kan maanden duren. EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zei onlangs dat de Russische producenten dan eerst ‘hun boeken moeten openen en transparantie moeten tonen’. Het gebrek aan transparantie is de afgelopen maanden nou net de kritiek geweest op Spoetnik V.

EU-lidstaat Hongarije heeft besloten niet langer te wachten. Twee weken geleden maakte de Hongaarse regering bekend dat ze Spoetnik heeft goedgekeurd als noodvaccin, evenals een Chinees vaccin. Minister van Buitenlandse Zaken Peter Szijjarto verklaarde dinsdag op Facebook dat de eerste 40 duizend Spoetnik-vaccins geleverd zijn. Maar ze worden nog niet ingespoten: de nationale gezondheidsautoriteiten moeten het vaccin eerst nog goedkeuren.

4. Wat is de ervaring van de Russen met Spoetnik V?

De Russische bevolking was zelf ook kritisch toen Poetin een vaccin in massacirculatie bracht dat nog in de testfase zat. Bij de priklocaties bleef het rustig. Volgens een peiling van het onafhankelijke onderzoeksbureau Levada was in december 58 procent van de Russen niet van plan zich te laten inenten.

In de laatste weken lijkt het vertrouwen toe te nemen. Horrorverhalen over ernstige bijwerkingen blijven uit en Russen lijken na vaccinatie niet getroffen te worden door covid-19. De publicatie van de resultaten in The Lancet zal Russen meer vertrouwen geven: 30 procent van de mensen die in december geen vaccin wilden, zei te wachten op een wetenschappelijke onderbouwing.

5. Hoe reageert Rusland op de plotse interesse van het Westen in Spoetnik V?

Zoals altijd bestaat er een groot verschil tussen de reactie van de Russen en van de Russische regering. Poetins woordvoerder is triomfantelijk over de buitenlandse erkenning. Hij noemt de publicatie in The Lancet ‘heel overtuigend’ bewijs voor de werkzaamheid van het vaccin (ook al zei hij vorige maand nog dat hij geen medische vakbladen leest toen een groep buitenlandse wetenschappers in hetzelfde vakblad kritische vragen stelde over Spoetnik V).

In het Westen zijn de politieke boodschappen uit het Kremlin gebruikt om het Russische vaccin op de hak te nemen. Het Amerikaanse tv-programma The Daily Show over Spoetnik V: ‘Het is gegarandeerd veilig en effectief. Hoe we dat weten? Omdat het op een beer is getest – door een wetenschapper die zelf ook een beer is.’

Vladimir Goestsjin, een van de wetenschappers achter het vaccin en werkzaam bij het 130 jaar oude Gamaleya Centrum in Moskou, zei in een interview zich gestoord te hebben aan de buitenlandse achterdocht. ‘Het is verdrietig om te zien. Alsof we een stel gekke Russische geleerden zijn die iets in flesjes hebben gegoten en toen hebben gezegd: ‘En nu jezelf injecteren’.’

In een eerdere versie van dit artikel stond dat de Russische fabrikant een goedkeuringsverzoek heeft ingediend bij het Europese Geneesmiddelenbureau. Zo ver is het nog niet: de fabrikant heeft een verzoek ingediend om wetenschappelijk advies ter voorbereiding op de goedkeuringsprocedure.

Lees ook

Met 91,6 procent bescherming lijkt Russisch vaccin veel effectiever dan westerse evenknieën.

Sommige Russen lieten zich injecteren voor publicatie van onderzoeksgegevens. ‘In andere landen gaat het allemaal langzamer, want daar heb je meer bureaucratie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden