Industriepausen trekken de kar

Trots presenteerde minister Verhagen onlangs tien 'boegbeelden' van zijn nieuwe industriebeleid. Maar niet iedereen is blij met de zwaargewichten.

VAN ONZE VERSLAGGEVER WILCO DEKKER

AMSTERDAM - 'Verhagens dreamteam', kopte Forum onlangs. Het blad van de werkgeversorganisatie VNO-NCW had de tien boegbeelden van het nieuwe industriebeleid in een foto van het Nederlands Elftal gemonteerd.

De werkgevers zijn dus tevreden, maar er zijn ook twijfels over de tien 'trekkers' van de topsectoren die de CDA-minister heeft benoemd. Het tiental moet nog voor de zomer advies uitbrengen hoe hun sector tot verdere bloei kan worden gebracht. Daarvoor is vanaf 2015 jaarlijks 1,5 miljard euro te verdelen.

'Eenzijdig', noemt het PvdA-Kamerlid Sharon Dijksma het gezelschap. 'Allemaal mannen, maar ook allemaal oude industrie, en oude politiek. Een gemiste kans, want je wilt snelle, jonge bedrijven. Jammer, want we doen het internationaal al niet goed op het gebied van innovatie en onderzoek.' Dijksma zal Verhagen morgen bij een overleg in de Kamer over het industriebeleid vragen hoe hij aan zijn boegbeelden is gekomen.

Frans Nauta, lector innovatie van de Hogeschool Arnhem Nijmegen, spreekt van een dilemma. 'Je wilt ervaring. Maar dit soort mannen heeft het veel te druk. Ze zijn van goede wil en intelligent, dat is het probleem niet, maar ze kunnen alleen het proces aanjagen. In juni zijn ze weer weg, en hoe gaat het dan verder?'

Volgens Nauta hebben vooral nieuwkomers een probleem. 'Als je Jeroen van der Veer en Rein Willems op energie en chemie zet, krijgen groene energiebedrijven met een jonge geschiedenis minder makkelijk toegang dan de gevestigde bedrijven.'

Die toegang is sowieso het probleem met deze aanpak, zegt Nauta, oud-secretaris van het Innovatieplatform van toenmalig premier Balkenende. 'Nieuwkomers komen er moeilijk tussen. Het budget van 1,5 miljard ligt eigenlijk al vast, het gaat alleen om het verdelen van de hapjes. En dan duikt het hele lobbycircus erop. Elke zichzelf respecterende provincie, universiteit, gemeente, brancheorganisatie, bedrijf en sector probeert geld te krijgen. Dat is al aan de gang. Dat betekent dat het budget straks wordt verdeeld naar lobbykracht, niet naar inhoud.'

Ook D66 heeft twijfels over Verhagens zwaargewichten. 'Dit zijn tien industriepausen, oudere vertegenwoordigers van traditionele sectoren. De gevestigde orde,' zegt Kamerlid Kees Verhoeven. 'De vraag is natuurlijk of je goed en vernieuwend economisch beleid krijgt als je deze mensen aan het roer zet, los van hun kwaliteiten. We missen kennis, we missen het midden- en kleinbedrijf en we missen de regio, de local heroes. Waar is Wageningen, waar is Eindhoven?'

Maar de tien boegbeelden krijgen nog gezelschap, stelt het ministerie van Economische Zaken. Elke 'trekker' krijgt er een wetenschapper, een topambtenaar en iemand uit het midden en kleinbedrijf bij. Volgens EZ zocht Verhagen voor zijn 'trekkers' juist naar ervaren mensen. Die kennen de sector goed, kunnen zo snel de knelpunten in kaart brengen en zorgen dat ze worden opgelost. Omdat ze wel draagvlak in de sector nodig hebben, is de werkgeversorganisaties om advies gevraagd over kandidaten, meldt een woordvoerder.

Verhoeven is niet onder de indruk. 'Die andere mensen komen er straks bij. De boegbeelden zijn al met veel bombarie gepresenteerd', zegt het D66-Kamerlid. Dat de werkgevers om advies is gevraagd, verbaast hem niet. 'Het is geen geheim dat VNO-NCW een nogal dikke vinger in de pap heeft bij het beleid voor het bedrijfsleven.'

Ondertussen sluit Frans Nauta - die een boek schreef over het vastlopen van het Innovatieplatform - een succes toch niet helemaal uit. 'Dit zijn tien kleine Innovatieplatformpjes. Maar laat Verhagen zich maar bewijzen. Investeringen in onderzoek en ontwikkeling moeten nu te veel van de overheid komen, de bedrijven zelf doen te weinig. Het zou een groot succes zijn als deze boegbeelden van Verhagen het voor elkaar krijgen dat een groot multinationaal Nederlands oliebedrijf, of een groot Nederlands elektronicaconcern, zelf een paar honderd miljoen euro op tafel legt, naast al dat overheidsgeld.'

Duurzaamheidssector is vooral verbaasd over Jeroen van der Veer

Vooral de benoeming van oud-Shell-topman Jeroen van der Veer leidt tot gefronste wenkbrauwen, met name bij bedrijven in de duurzame energie.

'Het is waarschijnlijk een briljante man en je moet hem er ook absoluut bij betrekken, maar niet op het terrein waar hij een belang heeft, als commissaris van Shell', zegt Vincent van den Brekel van het windmolenbedrijf Darwind. 'Als één partij geen belang heeft bij energietransitie, is het wel Shell.'

Ook Fred Gardner van Teamwork Technology, dat innovatieve energie-bedrijven en -producten ontwikkelt, is kritisch. 'Het gaat niet om Van der Veer. Maar de overheid kiest wat innovatie betreft te snel voor de grote bedrijven. Dat is ook het gemakkelijkst, want dat zijn er maar een paar en ze vertellen wat de politiek graag wil horen: het gaat goed zo. Maar kijk wat er nu gebeurt: onrust en de olieprijs schiet omhoog.'

Volgens Gardner vindt Shell duurzaamheid maar 'gekneuter op de vierkante meter'. Het bedrijf heeft er ook geen belang bij. 'Shell heeft belang bij doorgaan met olie.'

Maar volgens het ministerie van Economische Zaken kent Van der Veer het energieveld over de volle breedte en wil hij de hele sector vertegenwoordigen. Met de nog aan te wijzen wetenschapper, topambtenaar en vertegenwoordiger van het midden- en kleinbedrijf ontstaat 'een gebalanceerd team', dat ook duurzaamheid zal meenemen.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden