Industrie betaalt prijs overcapaciteit

Het regende deze week renteverlagingen. De lage rente moet investeringen door bedrijven anwakkeren. Maar investeerders laten zich niet lokken. De overcapaciteit neemt toe....

Mobiele telefoon? Hebben we al. Computer? Wel twéé. Nieuwe spullen, vooral techno-snufjes, vinden steeds minder aftrek.

Tel hierbij op dat veel mensen na 11 september liever hun geld op een spaarrekening zetten dan dat ze er nog meer spullen voor kopen, en zie hier het probleem van de industrie: overcapaciteit.

In zo'n omgeving kunnen centrale bankiers Duisenberg en Greenspan de rente wel keer op keer verlagen, waardoor geld lenen ongekend goedkoop wordt, maar bedrijven zullen niet driftig aan het investeren slaan. 'Voor het aanwakkeren van investeringen in met name de telecom en de informatietechnologie', zegt economisch analist B. Burger van Effectenbank Stroeve, 'hebben renteverlagingen inderdaad weinig zin.'

De Europese Centrale Bank, de Federal Reserve, de Bank of England, allemaal deden ze deze week waar beleggers om smeekten: in de rente snijden. In theorie werkt zo'n actie. Geld lenen wordt goedkoop, ondernemers gaan nieuwe spullen maken en consumenten gaan die kopen.

In praktijk blijven dergelijke reacties vooralsnog uit. Vreemd is dat niet. 'Effecten van een renteverlaging laten minstens een jaar op zich wachten', zegt econoom E. de Groot bij Fortis Bank.

De vraag is nu echter: waarom zouden de investeringen überhaupt aantrekken als er al zoveel onbenutte capaciteit is? Vooral in de Verenigde Staten staan fabrieken langer leeg, en zijn machines vaker werkloos. De bezettingsgraad, het percentage van de beschikbare productiecapaciteit dat benut wordt, is in de VS inmiddels gezakt onder de laagterecords van begin jaren negentig, de vorige periode van economische terugval. In de IT-sector zijn de gevolgen het meest dramatisch, zo zet zakenbank JPMorgan uiteen in een analyse van de overcapaciteit. Maar het fenomeen doet zich in de VS overal voor: bij auto's, meubels, papier en staal.

In Japan, waar te weinig klanten voor te veel spullen de economie al een decennium lang drukt, is de bezettingsgraad inmiddels gezakt naar recordlaagtes. In de Europese Unie daalt het cijfer eveneens, zij het minder hard.

Ook in Nederland zijn machines langer werkloos en fabrieken vaker leeg. Het Centraal Bureau voor de Statistiek noteert dat de benutting van productie-installaties in september op 83,7 procent lag, circa 1 procent minder dan in voorgaande kwartalen. 'De noodzaak voor uitbreidingsinvesteringen wordt hierdoor kleiner', aldus het CBS. De hoofdreden: simpelweg te weinig vraag. Door 11 september, maar vooral door overinvesteringen. Als lemmingen stortten ondernemers zich op de nieuwe economie en pompten ze geld in fabrieken en kabels.

Tot die sector beperkt de malaise in Nederland zich vooralsnog. 'De chipsfabriek van Philips draait op 40 procent van de capaciteit', zegt telecom-analist P. Olofsen van Effectenbank Stroeve. Er liggen kilometers glasvezelkabel in de grond, waarvan 90 procent onbenut blijft.

Bij overcapaciteit hoort dumpen. Geheugenchips voor computers gaan voor 1 dollar van de hand, waar de kostprijs circa 3,5 keer zo hoog ligt. Dalende inflatie dus, noteert JPMorgan tevreden.

De regen van renteverlagingen zal de investeringen niet helpen. De redding moet dus van 'de consument' komen. Hij moet meer computers en mobiele telefoons kopen, maar in de VS ook meer auto's en meubels. Bekijk het maar, denkt diezelfde consument. In Nederland is hij inmiddels teruggevlucht naar zijn hobby: sparen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden