Indrukwekkend door eenvoud en kracht

De Dokwerker en koningin Wilhelmina; het zijn monumenten van stavast van beeldhouwer Mari Andriessen. Modellen van zijn werk vechten om de aandacht van de bezoeker in expositieruimte De Hallen in Haarlem....

Sommige mensen hebben een sterke aanwezigheid. Zonder iets speciaals te hoeven doen, trekken ze de aandacht naar zich toe. Wanneer ze een ruimte betreden, kijkt iedereen op, zodra ze hun mond openen wordt er geluisterd. De beelden van Mari Andriessen (1897-1987) hebben stuk voor stuk zo'n sterke aanwezigheid.

Op de tentoonstelling Mari Andriessen. Gipsen uit de collectie van het Frans Hals Museum in De hallen in Haarlem, wordt de aandacht van de bezoeker heen en weer geslingerd tussen tientallen gipsen persoonlijkheden. Elk beeld staat op zichzelf, en is indrukwekkend door zijn eenvoud en zeggingskracht.

Mari Andriessen is vooral bekend vanwege zijn oorlogsmonumenten, zoals de Dokwerker in Amsterdam, de Man voor het vuurpeloton in Haarlem en de beelden het Bomslachtoffer en de Soldaat in Enschede. Schetsen voor zijn opdrachten maakte hij nauwelijks op papier, maar direct in klei in een klein formaat. Wanneer hij min of meer tevreden was over het resultaat, dan goot hij ze af in gips. Klei heeft de eigenschap te krimpen zodra het opdroogt, gips is duurzamer materiaal. Zijn atelier stond vol met de gipsen 'schetsen'.

Na het overlijden van Jan Frederik Andriessen, de jongste zoon van Mari, zijn meer dan 130 terracotta, gipsen en bronzen beelden van de kunstenaar geschonken aan het Frans Halsmuseum in Haarlem. het museum maakte een selectie van tientallen gipsafgietsels.

Het is een bescheiden expositie. In een klein zaaltje op de bovenste verdieping van De Hallen in Haarlem staat een vitrine met gipsen beeldjes. Daarbij hangt een foto van het atelier van de kunstenaar en een inleidende tekst. Een verdieping lager zijn nog twee kleine vitrines te vinden met werk van Andriessen.

Behalve de inleiding en de titels en jaartallen van de beeldjes zijn er geen begeleidende teksten. Verbanden tussen verschillende gipsafdrukken moet de bezoeker zelf zien te leggen. Hoe de uiteindelijke versies er uitzien, wordt niet getoond.

Ondanks deze hiaten laat de expositie veel zien. Zo blijkt uit de verschillende versies van bepaalde beelden hoe Andriessen probeerde, verwierp en opnieuw begon, op zoek naar de juiste uitdrukkingsvorm. Hij liet zijn figuren soms op het ene, dan weer op het andere been steunen, omhoog en omlaag kijken, gaf ze attributen om ze die vervolgens weer te ontnemen.

Een eerdere 'schets'van De Soldaat draagt zijn geweer over de schouder, het uiteindelijke beeld laat zijn geweer op de grond steunen en heeft een jas aangekregen.

Opvallend is ook hoe Andriessen in deze kleine schetsen al zoveel tot uitdrukking kon brengen. Het gemiddelde formaat is 25-35 centimeter. Wanneer hij de juiste vorm gevonden dacht te hebben dan werkte hij die uit in een groter formaat van 60-75 centimeter hoog, waarna hij ten slotte overging tot de levensgrote eindversie.

Om de zinnen wat te verzetten tijdens grote opdrachten, maakte Andriessen kleine figuurtjes van onder meer Mozart, Dickens, Billy the Kid, Gandhi en Cruyff. De expositie toont negen beeldjes van Mozart, rondlopend met zijn viool, naar zijn nagels kijkend of slapend met een ganzeveer in de hand.

Het plezier en de vaardigheid waarmee Andriessen ze maakte, straalt er vanaf. Ook beeldde hij vele malen een groepje van twee vrouwen uit, die hij De Schaduw noemde.

Vooral bijzonder is om al deze beelden en beeldjes bij elkaar te zien. Heeft het standbeeld van Wilhelmina in het echt een heel park voor zichzelf, op de tentoonstelling staat het in een vitrine naast de Weduwe van Stavoren en Anne Frank. De kracht en persoonlijkheid van de beelden lijkt er alleen maar groter door te worden.

Mari Andriessen. Gipsen uit de collectie van het Frans Hals Museum. De Hallen, Grote Markt 16, Haarlem. Tot en met 17 augustus, dinsdag tot en met zaterdag 11.00 tot 17.00 uur, zondag 12.00 tot 17.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden