Indonesië doet bier in de ban

Van de ene op de andere dag is de bierverkoop in Indonesië aan banden gelegd. Het woord 'islamisering' is al gevallen. Een totaal alcoholverbod zou toeristen kunnen afschrikken.

Beeld reuters

Geen bier. Niet in de 'Alfamart' om de hoek, niet in de 'Indomaret' aan de overkant, niet in de '7Eleven' aan het eind van de straat, niet in de 'Lawsons' verderop, en zelfs niet in de 'Circle K'. Het wemelt van de 24-uurswinkeltjes die alles verkopen wat een mens nodig heeft, van hot dogs en chips, tot scheermessen, pleisters en condooms. Alles behalve bier.

Boven de rijen koelkasten in deze 24-uurs mini-winkels prijkt nog wel een foto van een fles Heineken met sappige dauwdruppels erop, en in grote letters 'delicious'. Het water loopt je in de mond, en proef dat maar goed want daar moet je het verder mee doen. Bier is vanaf donderdag officieel uit de minimarkten verbannen.

De Indonesische minister van Handel, Rachmat Gobel, heeft van de ene op de andere dag besloten dat bier niet in die winkeltjes thuishoort. Het mag voortaan alleen nog verkocht worden in sommige grote supermarkten, en in cafés, restaurants en hotels. Op die manier wil Gobel de alcoholhoudende drank uit handen van de jeugd houden, want bier doet de jeugd geen goed, weet hij: 'Er zijn al tekenen dat jongeren geen respect meer hebben voor hun ouders.'

Beeld epa

Schokgolf

Het lijkt een kleinigheid, maar het bierverbod heeft een schokgolf door Indonesië gejaagd. Het woord 'islamisering' valt meteen. De islam rukt op, en dat wordt bevestigd als uitgerekend in deze week een wetsontwerp uitlekt van twee moslimpartijen uit. De PPP en de PKS willen dat álle alcohol wettelijk verboden wordt, en dat op het maken, verkopen én het drinken ervan forse gevangenisstraffen worden gezet, bijvoorbeeld 3 maanden voor een biertje.

PPP-parlementariër Arwani Thomafi verdedigt het voorstel. Alcohol is slecht, en moet hetzelfde worden behandeld als drugs, zegt hij: 'het bevordert dementie, Alzheimer en andere hersenkwalen, en 58 procent van alle misdrijven worden gepleegd onder invloed van alcohol'. De totale drooglegging is er nog niet, maar na donderdag is niemand meer helemaal zeker dat die drooglegging er ook niet zal komen. De bierverkoopbeperking is misschien een eerste stap, want volgens velen schuift het land al langzaam op in de richting van een islamitische staat.

Drankcultuur

Rond Jakarta ligt een gordel van slaapsteden die worden geregeerd door de moslimpartijen die hun eigen shariah-reglementen invoeren. In Tangerang, Depok en Bekasi is daarom al jaren geen bier meer te koop, en zelfs in delen van Jakarta zelf, bijvoorbeeld in de wijk Kalibata, is bier al lang uit de winkelschappen verwijderd. Moslims mogen niet drinken, dus weten zij niet wat drinken is.

Indonesië heeft geen grote drankcultuur. Vooral de rijkere Indonesiërs drinken zoals ze shoppen. Ze hangen een Louis Vuiton-tas aan hun vrouw, doen zelf een Rolex om, en als er gedronken wordt is dat bij voorkeur 'XO' uit zo'n sjieke kristallen fles. Dat cognac lange jaren in houten vaten ligt te rijpen om de perfecte neus te bereiken kan de drinkers net zo weinig schelen als het design van 'LV'-tassen. Waar het om gaat is, dat je in één oogopslag kunt zien hoeveel het heeft gekost.

Pitcher

Cognac-glazen zijn niet nodig. De 'XO' wordt in een pitcher gekieperd, waarin ook een fles dure Finse vodka gaat, en misschien nog een Johnny Walker (Blue Label natuurlijk). De flessen blijven op tafel staan, zodat iedereen kan zien hoe duur het geelbruine vocht in die pitcher is. De drank wordt met coca cola op smaak gebracht, en dan schuimend en wel in limonadeglazen geschonken die in één teug geleegd worden.

Arme mensen drinken geen 'XO'. Zij gebruiken andere middelen om aan het gewenste promillage te komen. Zij drinken 'oplosan': dat is bier, Sprite, Cola of rijstwijn vermengd met alcohol. Die alcohol komt niet zelden uit een apotheek. Weinig Indonesiërs kennen het verschil tussen ethanol en methanol. Zij kennen alleen de hooggespannen verwachting van een flesje schoonmaakalcohol van 90 procent. 90! Volgens hulporganisatie 'East Java Action' vallen in Indonesië elk jaar 18.000 doden door het drinken van deze uiterst giftige schoonmaakalcohol.

Beeld epa

Vergelijkbaar met drugs

Niet deze 'oplosan' maar bier wordt nu afgeschilderd als een bron van grote ellende. Het is vergelijkbaar met drugs, zeggen de bestrijders, en net als bij drugs kent Indonesië ook bij drank nauwelijks onderscheid tussen hard en soft. Bier, wijn, whisky: als je het n een pitcher gooit is het allemaal hetzelfde. Wijnproeverijen en Belgische biercafeetjes zijn nog maar net in opkomst in dit land waar drinken synoniem is met straalbezopen zijn, of dood.

Of met westerlingen. Want die willen drinken, dat weet iedereen in Indonesië, en zij komen niet als er geen bier is. Er zijn Indonesiërs die blij zouden zijn als de westerlingen weg zouden blijven. Anderen beseffen echter al te goed dat toerisme een wezenlijke bron van inkomsten is. Het zijn dus vooral de toeristenoorden zoals Yogyakarta en Bali waar het hardst wordt geprotesteerd tegen het bierverkoopverbod.

Beeld epa

Bali zonder bier

Het eiland Bali heeft bijvoorbeeld meteen een uitzondering aangevraagd, want Bali zonder bier is onvoorstelbaar. Elke tweede toerist loopt er in een 'Bintang'-hemdje, en om de 100 meter is er een winkeltje waar zij een gekoeld blikje van datzelfde Bintang kunnen kopen. Ook op het strand is er altijd een koelkast of een koelbox met bier binnen handbereik. Tot donderdag. De minister weigert een 'uitzonderingstoestand' te verlenen. 'Voor gebieden zoals Bali zullen wij iets regelen', zegt hij, maar hij zegt er niet bij wat.

Dat is het grootste probleem van het ministersbesluit: niemand weet precies waar hij aan toe is. De manager van een grote Hero supermarkt mag nog wel bier verkopen, maar hij vreest dat hij geen bier meer zal hebben als straks zijn voorraad op is. De distributeur levert namelijk niet meer, omdat die niet weet of dat nog wel mag. Niets staat zwart op wit.

Tekst loopt door onder foto.

Beeld epa

Toeristen

De 'Jalan Jaksa' in Jakarta is de straat waar de Lonely Planet de toeristen heen stuurt. De eigenaar van een rugzak-café in de straat vreest het ergste, want zijn restaurant verkoopt meer bier dan eten: 'Mijn distributeur wil niets meer leveren. Als ik straks zonder zit kan ik sluiten, want als ik geen bier heb komt hier niemand meer.' De manager van een minimarkt zegt 20 procent minder inkomsten te hebben door het verlies van de bierhandel, en Eno, de lokale distributeur van Heineken is al 40 procent van haar omzet kwijt sinds de winkels ophielden bier in te kopen, zegt zij.

Daar blijft het niet bij. Duizenden banen bij de brouwerijen (Heineken, Carslberg en Diageo) zijn in het geding, tienduizenden winkeltjes verliezen inkomsten, en in het ergste geval raakt Indonesië straks ook nog een hoop toeristen kwijt, plus een miljard aan accijnzen en belasting. De minister van Handel houdt zich doof voor deze economische argumenten en voor de aarzelende protesten.

Die protesten zijn buiten Bali ook nauwelijks te horen. Het blijft voorlopig bij wat gemopper, omdat iedereen hoopt dat het wel weer zal overwaaien. Er zijn zoveel wetten waar niemand zich wat van aantrekt, zeggen de mensen. Maar helemaal gerust is niemand erop.

Een drankverkoper op het strand van Kuta, Bali, wacht op klandizie.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden