Indonesiaakt ineens werk van de doodstraf

Het was sinds de val van Soeharto niet meer voorgekomen, maar Indonesiaat weer doodvonnissen voltrekken. Gratieverzoeken lijken kansloos...

Ayodha Prasad Chaubey heeft nog in ieder geval tot 25 juli. Maar kort daarna, niemand weet wanneer, komt er een dag waarop hij te horen krijgt dat hij nog precies drie dagen heeft. Dan komt onvermijdelijk de ochtend waarop hij naar buiten wordt geleid, naar een afgesloten hoek van de gevangenis van Medan. Daar wordt hij neergezet, op minstens vijf, hoogstens tien meter afstand van twaalf politiemannen, die op een commando hun geweren richten op zijn hart. De commandant zal zijn sabel omhoog houden, 'klaar?' roepen, en dan de sabel laat vallen. 'Vuur!'

Herhaalde smeekschriften van de Indiase regering, noch bezwaren van tal van mensenrechtenorganisaties, kunnen de executie van de 65-jarige Ayodha Prasad Chaubey verhinderen. President Megawati Soekarnoputri heeft het laatste verzoek om gratie afgewezen en de opdracht tot de executie ondertekend. Dat betekent dat er geen weg terug meer is.

En na Chaubey zullen er meer volgen: Megawati heeft de gratieverzoeken van zeven andere terdoodveroordeelden afgewezen. Zij wachten nog slechts op de formele bekrachtiging van dat besluit. De zaken van tientallen andere terdoodveroordeelden, onder wie de Nederlander Ang Kiem Soei, verkeren nog lager op de juridische ladder.

Indonesiaat werk maken van de doodstraf. Negen jaar is er niemand meer gecuteerd in het land dat sinds de val van dictator Soeharto een democratische wedergeboorte doormaakt. De doodstraf leek met de invoering van de democratie stilzwijgend te zijn afgeschaft. Nu justitie voorbereidingen treft om de eerste executie sinds negen jaar te voltrekken, komt er in Indonesian ook een storm van protesten los.

Vooraanstaande mensenrechtenactivisten als Todung Mulya Lubis, Munir en Hendardi lopen te hoop tegen Megawati's besluit. Hun argumenten zijn universeel: de doodstraf past niet in een moderne, democratische samenleving; de doodstraf strookt niet met VN-verdragen over mensenrechten waarin ieder mens het recht op leven heeft; de doodstraf is onmenselijk.

De activisten weten zich gesteund door de Europese Unie. Ook Nederland heeft, buiten de EU om, herhaaldelijk bij Indonesiangedrongen op afschaffing van de doodstraf. Den Haag deed dit met name in reactie op het doodvonnis tegen de in Indonesieboren Nederlander Ang Kiem Soei. Hij werd ter dood veroordeeld in een grote ecstasy-zaak. Nadat het hooggerechtshof het vonnis van de lagere rechtbank had bekrachtigd, is hij in cassatie gegaan bij de Hoge Raad. Als hij dan in hoogste instantie ter dood wordt veroordeeld, rest ook hem alleen nog het gratieverzoek bij de president.

Gezien de harde opstelling van Megawati valt daarvan weinig te verwachten. Hij kan slechts hopen dat Megawati in september de presidentsverkiezingen verliest, en dat een nieuwe president er andere ideeop nahoudt.

Volgens het groeiende leger kritici in Jakarta dienen de eventuele executies slechts om de aandacht af te leiden van het feit dat de Indonesische justitie op alle fronten hapert en faalt. Het moment waarop Megawati haar besluit heeft genomen geeft te denken, zeggen zij: het valt precies in de verkiezingstijd, tussen de eerste en de tweede ronde van de presidentsverkiezingen.

Bij het Openbaar Ministerie spelen dit soort speculaties net zo min een rol als de protesten. 'Wij voeren alleen maar uit', zegt woordvoerder Kemas Yahya Rahman laconiek. Rahman haalt het schema te voorschijn waarin Chaubey's dood is uitgestippeld: 'De president heeft een besluit genomen op 29 maart. Op 25 juni hebben wij dat binnengekregen. Wij hebben vanaf dat moment dertig dagen voor de voorbereiding van de executie. Dus na 25 juli zal die worden voltrokken.' De datum wordt strikt geheim gehouden. Alleen de veroordeelde zelf en zijn familie krijgen die drie dagen tevoren te horen, maar als ze de datum laten uitlekken zijn ze strafbaar. De geheimhouding dient om de rust in het land te bewaren.

Chaubey wacht in zijn cel in Medan op het onvermijdelijke. Hij zit daar al tien jaar. In 1994 werd hij opgepakt nadat twee Thaise drugssmokkelaars, die betrapt waren met twaalf kilo hero, hem als hun medeplichtige hadden aangewezen. De Thais zijn eveneens ter dood veroordeeld. Hun gratieverzoek is nog niet afgehandeld. Dat is niet eerlijk, zeggen Chaubey's verdedigers. Zijn executie zou op zijn minst moeten wachten tot de zaak tegen de twee hoofdverdachten is afgehandeld.

In een emotioneel televisie-interview riep Chaubey zelf Megawati dinsdag op hem op menselijke gronden gratie te verlenen, zodat hij net als zij nog wat tijd met zijn kleinkinderen kan doorbrengen. In haar smeekschriften voert de Indiase regering aan dat Chaubey met zijn 65 jaar te oud is om hem nog te executeren. De Indiase wet verbiedt executie van bejaarden. India hanteert de ultieme straf overigens alleen in zaken die 'het geweten van de samenleving schokken'.

In Indonesiellen deze argumenten niet. Chaubey's executie wordt, zegt Rahman, een afschrikwekkend voorbeeld voor andere drugssmokkelaars. Het argument van de advocaten dat de doodstraf geen enkel effect heeft op de omvang van de drugssmokkel wuift hij weg. Met een strakke blik zegt hij: 'Wie weet hoe erg het zou zijn zonder de doodstraf?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden