analyseIndia-Pakistan

India zet met opheffing autonomie Kashmir situatie in betwiste deelstaat op scherp

Protest tegen de maatregel van India maandag in Peshawar, Pakistan.Beeld EPA

Met het opheffen van de autonomie van Kashmir heeft de Indiase premier Narendra Modi de situatie in de betwiste deelstaat op scherp gezet. De islamitische bevolking van Kashmir vreest hindoeïsering. En de stap zal zeker leiden tot wrijving met buurland Pakistan.

Het was een symbolische verkiezingsbelofte van de Indiase premier Narendra Modi, en maandag loste de in mei met een monsterzege herkozen hindoenationalist hem in. India maakt een einde aan de speciale autonome status van de deelstaat Jammu en Kashmir, door intrekking van artikel 370 van de Indiase grondwet. Het explosieve besluit werd door president Ram Nath Kovind meteen per decreet bekrachtigd.

Jammu en Kashmir, de betwiste, overwegend islamitische deelstaat, genoot op grond van dat grondwetsartikel vergaand zelfbestuur, met uitzondering van defensie, buitenlandse zaken en communicatiebeleid. Via een aanpalend artikel was het niet-ingezetenen (lees: hindoes) verboden land of huizen te bezitten in Kashmir en waren veel overheidsbanen en studieplaatsen exclusief gereserveerd voor Kashmiri (lees: moslims).

Daad van agressie

Het besluit van maandag betekent dat hindoes zich voortaan vrij mogen vestigen in Kashmir en er mogen investeren, in de ogen van Kashmiri een daad van agressie. Delhi trekt ook anderszins de touwtjes aan: Jammu en Kashmir, nu nog verdeeld in islamitisch Kashmir, hindoeïstisch Jammu en boeddhistisch Ladakh, wordt gesplitst in twee federale gebieden: Jammu en Kashmir en Ladakh, teneinde het islamitisch karakter te verdunnen.

Beeld Volkskrant infographics

Afschaffing van de autonomie, de ingrijpendste maatregel in zeventig jaar, is onderdeel van een algehele crackdown in Kashmir, de enige deelstaat van India waar moslims in de meerderheid zijn en waar sinds jaar en dag onrust heerst. De regering heeft onlangs tienduizend extra troepen gestuurd, telefoon- en internetverbindingen platgelegd en regionale politici onder huisarrest geplaatst. Delhi regeert Kashmir al direct sinds de regionale BJP, de partij van Modi, zich terugtrok uit een regeringscoalitie met een lokale partij.

Afgelopen dagen liep de spanning verder op. De autoriteiten maakten vrijdag een einde aan een traditionele bedevaart naar het hindoeheiligdom van Amarnath in de Himalaya, vanwege een vermeende terreurdreiging door vanuit Pakistan opererende islamitische extremisten. Duizenden Indiase pelgrims en toeristen verlieten haastig de deelstaat (Pakistan ontkende overigens dat er enige terreurdreiging was).

Escalatie

Het schrappen van de autonomie van Kashmir is volgens waarnemers olie op het vuur. Het ondergraaft de door de Verenigde Naties bekrachtigde status quo rond dit strategische gebied in de Himalaya, dat in 1947 door India en Pakistan werd opgedeeld maar door beide landen in zijn geheel wordt geclaimd.

Twee van de drie oorlogen die India en Pakistan (twee kernmachten) sinds 1947 voerden, betroffen Kashmir (1947, 1965), en beide landen raken geregeld verzeild in schermutselingen langs hun zwaar gemilitariseerde bestandslijn, in 1999 nog bijna uitmondend in oorlog. En dan woedt er sinds 1989 een gewapende opstand tegen het Indiase gezag (met morele en militaire steun van Pakistan), aangevuld met massale burgerprotesten. Het snoeiharde Indiase legeroptreden tegen deze intifada heeft al tienduizenden doden geëist.

Een Indiase paramilitair bij een wegafsluiting in Srinagar, Kashmir, waar de spanningen steeds verder oplopen. Beeld AFP

Veel Kashmiri willen zelfbeschikking via een VN-referendum, om te stemmen over onafhankelijkheid of aansluiting bij Pakistan. Ook Pakistan dringt aan op een referendum, in de hoop dat Kashmiri voor Pakistan zullen stemmen. India weigert dit. Het beschouwt de kwestie-Kashmir als een bilateraal conflict, wil geen enkele internationale bemoeienis en wees daarom onlangs ook een bemiddelingsaanbod van de Amerikaanse president Donald Trump af.

De aanhang van premier Modi betoonde zich maandag opgetogen over de gelijkschakeling van Jammu en Kashmir. Hindoenationalisten roepen al jaren om afschaffing van de status aparte. Door de deelstaat te integreren in India en via de vestiging van meer hindoes de islamitische meerderheid aan te lengen hopen ze de kans te verkleinen dat de deelstaat ooit naar Pakistan gaat.

In Kashmir zelf waren de reacties afwijzend. De voormalige premier van Jammu en Kashmir, Mehbooba Mufti, noemde het schrappen van artikel 370 ‘illegaal en ongrondwettig’ en sprak van de ‘donkerste dag van de Indiase democratie’. ‘Dit zal catastrofale gevolgen hebben voor het subcontinent’, zei ze. En de president van het door Pakistan gecontroleerde deel van Kashmir, Sardar Masood Khan, waarschuwde dat het Indiase besluit tot oorlog met Pakistan kan leiden.

De grote vraag is natuurlijk wat Pakistan gaat doen. De Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Shah Mahmood Qureshi veroordeelde de Indiase zet en kwalificeerde die als een flagrante schending van resoluties van de VN-Veiligheidsraad. ‘India speelt een heel gevaarlijk spel door de status van Kashmir te veranderen via illegale acties’, aldus Qureshi. Maar premier Imran Khan zweeg, een teken dat Pakistan de zaak niet direct op de spits wil drijven. India en Pakistan hadden in februari nog een militaire confrontatie over Kashmir, die maar net kon worden bezworen. Her en der gingen in Pakistan wel boze demonstranten de straat op.

Protest en rellen in Jammu en Kashmir, maar in het boeddhistische deel Ladakh wordt in de straten gedanst

Het besluit van India om de autonome status van Jammu en Kashmir af te schaffen, heeft geleid tot woede in de betwiste deelstaat en in buurlanden Pakistan en China, die beide claims hebben op het gebied. In één deel van Kashmir, Ladakh, zijn de inwoners juist opgetogen.

Premier Pakistan bang voor etnische zuiveringen na opheffing autonomie Kashmir

Pakistan is bang dat etnische zuiveringen plaats zullen vinden in Kashmir nu India de speciale status van het gebied gaat schrappen. De Pakistaanse premier Imran Khan heeft dat gezegd. Volgens hem is het besluit een schending van het internationale recht, dat hij onder andere bij de Verenigde Naties zal aankaarten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden