Weblog

India rukt stilletjes op in de schaduw van China

Indiase bedrijven zetten geen spectaculaire gebouwen neer in Afrika, zoals China. Maar Indiërs met kleine bedrijven hebben voordelen: ze spreken Engels en hebben familie in Afrikaanse landen.

Het Hindoe-feest Holi wordt volop gevierd in Kaapstad, dat een grote Indiase gemeenschap kent, die 150 jaar geleden ontstond. De komst van de lente wordt in oktober gevierd op het zuidelijk halfrond met dans en het strooien van gekleurd poeder. Beeld afp

Bijna onopgemerkt arriveren steeds meer bedrijven uit India in Afrika, gelokt door de sterke groeicijfers en toenemende koopkracht. De Chinese expansie in Afrika is veel spectaculairder, maar in de schaduw daarvan rukken de Indiërs op.

Ze hebben een voordeel: in grote delen van Afrika wonen al generaties lang Indische migranten. Hun voorouders waren door het Britse koloniale bestuur in de 19de eeuw naar Afrika gehaald om spoorwegen aan te leggen.

De handel tussen India en Afrikaanse landen haalt het bij lange na niet bij de 200 miljard dollar (148 miljard euro) van China, maar is al gestegen tot 70 miljard in 2012. Tien jaar geleden was dat nog maar 5 miljard. Volgens de Confederation of Indian Industry (CII) verwacht de minister van Handel, Anand Sharma, dat de omvang tegen 2015 gegroeid is tot 90 miljard dollar.

Euforie over China getemperd
Afrika richt zijn blik steeds vaker op India. Dat komt ook omdat er door een nare reeks incidenten de euforie over de komst van de Chinezen met hun ongelimiteerde kapitaal en arbeidskrachten is getemperd. Zo pakte de Ghanese politie Chinese immigranten op die illegaal aan het goudzoeken waren.

In landen als Angola groeit de weerzin onder de bevolking tegen de duizenden Chinese arbeiders: zij leven afgezonderd in kampen en spreken uitsluitend Chinees.

Hoe anders is het met de Indiërs. Als zij aankomen in Oost-Afrika worden ze meestal voor landgenoten aangezien. Dat overkwam Renu Modi, onderzoekster aan het Afrikacentrum van de universiteit van Mumbai, in Kenia. Ze reisde er gewoon met groepstaxi's en wandelde onbezorgd in delen van de hoofdstad Nairobi waar westerlingen zich uit angst voor een beroving niet graag vertonen.

Modi was afgelopen week in Nederland op uitnodiging van de Society for International Development (SID). Ze publiceerde onlangs het boek Agricultural Development and Food Security in Africa, waarin zij en enkele andere auteurs investeringen uit China, Brazilië en India vergelijken.


Bollywood-sterren in Zuid-Afrika voor de viering van 150 jaar banden tussen de twee landen in 2011. Beeld afp

China speelt op een veel hoger niveau dan India, zegt ze. Daar nemen staatsbedrijven het voortouw, de staat zelf biedt allerlei financieringsmogelijkheden. China opent overal in Afrika ambassades om de handel te vergemakkelijken. De Indiase regering houdt zich volgens Modi grotendeels afzijdig.

Het initiatief ligt bij de werkgeversorganisatie CII. Die organiseert in New Delhi jaarlijks een conferentie over handels- en investeringsmogelijkheden in Afrika, waar veel Afrikaanse zakenlieden op af komen, zegt Modi. Dat geeft vooral een duw in de rug van het midden- en kleinbedrijf. 'Er worden partners gevonden voor een uitgestrekt scala aan sectoren, van landbouw tot zonne-energie tot bijenhouderij.'

Dan komen de familiebanden met de Indiërs in Afrika goed van pas. Van oudsher zijn veel winkeliers in Oost-Afrika van Indiase komaf. Ook in het vervoer en andere kleine ondernemingen is de Indiase gemeenschap sterk. Modi: 'Een ondernemer uit India kan in een Afrikaans land altijd een Afrikaanse Indiër vinden als partner of adviseur over de manier van zakendoen.'

De bureaucratie speelt het Indiase bedrijfsleven parten. Het duurt zo lang om alle benodigde papieren in orde te hebben dat de Chinezen de Indische concurrenten altijd voor zijn, zegt Modi. Dat is een nadeel van de democratie: het aanpassen van wetten en regelgeving duurt jaren. Het autoritaire Chinese systeem werkt snel. Bij grote opdrachten in de oliewinning en de aanleg van wegen en spoorwegen hebben Indiase bedrijven bijna altijd het nakijken.

Alleen in Mozambique bemachtigde de Indiase staatsoliemaatschappij in augustus een aandeel van 10 procent in een nieuw te ontginnen gasveld voor de kust, voor de som van 2,6 miljard dollar. Particuliere Indiase bedrijven kochten in juni voor 2,5 miljard dollar aandelen in een Mozambikaans olieveld.

Maar over het algemeen gaan Indiase bedrijven de concurrentie met de Chinezen liever niet aan. Dat is volgens Modi ook niet nodig: de mogelijkheden in Afrika zijn zo enorm dat er ruimte genoeg is voor iedereen.

Derdewereldprijsje
Het staal- en machinebedrijf Tata zit al zeker twintig jaar in Afrika. De tractoren van Tata zijn robuust en in trek bij Afrikaanse klanten, zegt Modi. India profiteert van de overeenkomsten met Afrika in klimaat en barre omstandigheden.

Anders dan de Chinese bedrijven investeren Indiase bedrijven in productie in Afrika zelf. Tata zette onlangs een assemblagefabriek voor tractoren op in Mali. Ook worden er Indiase haarproducten gefabriceerd in onder andere Zuid-Afrika. Ook de succesvolle pharmaceutische industrie uit India produceert ter plekke.

De gezondheidszorg is een ander belangrijk exportproduct van India. Modi: 'In India krijg je een eersteklas behandeling voor een derdewereldprijsje.

Maar de trend is dat je Indiase chirurgische ingrepen kan ondergaan in Afrika zelf. In het ziekenhuis van Abuja in Nigeria bijvoorbeeld. De particuliere ziekenhuisketen Apollo heeft vestigingen geopend in Nigeria en Mauritius. Of ze vliegen Indiase specialisten in voor Afrikaanse ziekenhuizen.'

Zo lang het Engels van de Chinezen zo slecht blijft, is deze sector voorbehouden aan de Indiërs in Afrikaanse landen waar Engels de voertaal is. Ook in het onderwijs liggen mogelijkheden voor Indiërs die wis- en natuurkunde geven in landen als Ghana en Ethiopië, zegt Modi. En het afgelopen jaar kwamen achtduizend Afrikaanse studenten naar India. India is ook nog eens veel dichterbij dan China.

Het is moeilijk te zeggen hoeveel Indiërs hun geluk in Afrika zoeken. Maar toch zijn er wel indicaties, zegt Modi. 'Probeer maar eens een lastminutevlucht naar Addis Abeba te boeken in India, dat lukt je niet.'




Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.